Waarom artsen behandelingen willen weigeren (en wat dit voor u betekent)

Margriet Bos · 2026-08-07

Het is een onderwerp dat veel stof doet opwaaien in de zorg: steeds meer artsen geven aan dat ze meer ruimte willen krijgen om behandelingen te weigeren. Uit een recente peiling op Zorgvisie blijkt dat een aanzienlijk deel van de medische professionals hier voorstander van is. Maar waarom willen ze deze bevoegdheid? En op welke gronden zouden ze een behandeling af mogen wijzen? De meningen lopen sterk uiteen, en dat roept belangrijke vragen op over de toekomst van onze gezondheidszorg. Als u zich zorgen maakt over wat dit voor u of uw naasten betekent, bent u niet de enige. Het is een complex onderwerp dat raakt aan zowel medische ethiek als persoonlijke vrijheid. In dit artikel duiken we dieper in de resultaten van de peiling, bespreken we de verschillende standpunten en geven we u handvatten om hierover mee te denken. ### Wat houdt het recht om te weigeren precies in? Allereerst is het belangrijk om te begrijpen wat artsen bedoelen wanneer ze spreken over het recht om een behandeling te weigeren. Het gaat hier niet om het weigeren van spoedeisende hulp of levensreddende ingrepen, maar om situaties waarin een behandeling medisch gezien niet zinvol of zelfs schadelijk kan zijn. Denk bijvoorbeeld aan: - Behandelingen die geen bewezen effect hebben - Ingrepen die vooral gericht zijn op levensverlenging zonder kwaliteit van leven - Procedures waarbij de risico's niet opwegen tegen de mogelijke voordelen In de huidige praktijk hebben artsen al de mogelijkheid om behandelingen te weigeren die zij als 'medisch zinloos' beschouwen. De discussie gaat echter over het verruimen van deze bevoegdheid, zodat artsen ook in andere situaties hun professionele oordeel kunnen laten wegen. ### De argumenten vóór meer weigeringsruimte Voorstanders van een ruimer weigeringsrecht stellen dat artsen hun eed moeten volgen: 'geen kwaad doen'. Wanneer een behandeling naar verwachting meer schade dan goed doet, zou een arts deze moeten kunnen weigeren, ongeacht de wens van de patiënt of diens familie. Daarnaast speelt de toenemende druk op de zorg een rol. Met een vergrijzende bevolking en schaarse middelen, moeten we ons afvragen of we elke mogelijke behandeling wel moeten inzetten. Artsen zien dagelijks de gevolgen van overbehandeling: patiënten die onnodig lijden, hoge kosten en een zorgsysteem dat onder druk staat. Een huisarts uit Utrecht verwoordde het treffend: "We moeten durven zeggen dat een behandeling niet in het belang van de patiënt is, zelfs als de familie erop aandringt. Dat is geen gebrek aan compassie, maar juist een vorm van zorg." ### De zorgen van tegenstanders Tegenstanders vrezen echter dat een ruimer weigeringsrecht kan leiden tot willekeur en dat kwetsbare groepen de dupe worden. Ouderen, mensen met een beperking of chronisch zieken zouden mogelijk minder snel een behandeling krijgen, simpelweg omdat ze 'minder levensjaren' voor zich hebben. Daarnaast is er de vraag of het vertrouwen in de zorg hieronder lijdt. Patiënten moeten erop kunnen vertrouwen dat hun arts altijd in hun belang handelt. Wanneer artsen meer ruimte krijgen om te weigeren, kan dit vertrouwen onder druk komen te staan. Het is een terechte zorg. Uit de peiling blijkt namelijk dat de meningen vooral verschillen over de gronden waarop geweigerd mag worden. Sommige artsen willen alleen weigeren bij medisch zinloos handelen, terwijl anderen ook kostenoverwegingen of de belasting van het zorgsysteem willen meewegen. ### Wat betekent dit voor u als patiënt? Het is goed om te weten dat u als patiënt altijd het recht heeft op een tweede mening. Wanneer een arts een behandeling weigert, kunt u vragen om een verwijzing naar een andere specialist. Dit is vastgelegd in de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO). Daarnaast is het verstandig om uw wensen tijdig vast te leggen, bijvoorbeeld in een wilsverklaring. Zo weet u zeker dat uw stem wordt gehoord, ook wanneer u zelf niet meer kunt spreken. Bespreek dit met uw huisarts of een notaris, zodat uw wensen duidelijk zijn vastgelegd. ### De toekomst van het weigeringsrecht De uitkomst van de peiling laat zien dat er binnen de medische wereld een duidelijke behoefte is aan meer duidelijkheid en ruimte. De beroepsverenigingen zullen naar verwachting de komende jaren met nieuwe richtlijnen komen die artsen handvatten bieden. Het is een delicate balans tussen professionele autonomie, patiëntenrechten en de betaalbaarheid van de zorg. Eén ding is zeker: dit onderwerp blijft de gemoederen bezighouden en verdient een zorgvuldige maatschappelijke discussie. Heeft u vragen over dit onderwerp of wilt u meer weten over uw rechten als patiënt? Neem dan contact op met uw huisarts of het patiëntenadviesbureau bij u in de buurt. Zij kunnen u helpen met persoonlijk advies en begeleiding.