Waarom artsen behandelingen willen weigeren (en wat dit voor u betekent)

Margriet Bos · 2026-08-07

Het is een onderwerp dat de gemoederen flink bezighoudt: mogen artsen straks vaker nee zeggen tegen een behandeling? Uit een poll op Zorgvisie blijkt dat veel artsen inderdaad meer ruimte willen krijgen om behandelingen te weigeren. Maar waarom willen ze dat eigenlijk? En op welke gronden mogen ze dat dan doen? Daar verschillen de meningen nogal over. Het is een complex vraagstuk, zeker als u zelf of een dierbare te maken krijgt met een zorgvraag. Aan de ene kant wilt u als patiënt de beste zorg en alle mogelijkheden. Aan de andere kant zijn er situaties waarin een behandeling medisch gezien weinig zin heeft of zelfs schadelijk kan zijn. In dit artikel duiken we dieper in de redenen achter deze roep om meer weigeringsruimte. ## Waarom artsen meer ruimte willen Artsen staan dagelijks voor lastige keuzes. Ze willen hun patiënten helpen, maar soms botsen wensen van patiënten met de medische realiteit. De poll laat zien dat er een groeiende behoefte is om behandelingen te kunnen weigeren die volgens hen niet bijdragen aan de gezondheid van de patiënt. De belangrijkste argumenten die artsen aanvoeren zijn: - Behandelingen die medisch zinloos zijn, willen ze niet meer uitvoeren - Ze willen beschermd worden tegen juridische stappen wanneer ze een behandeling weigeren - Er is behoefte aan duidelijkere richtlijnen over wanneer weigeren gerechtvaardigd is - De werkdruk is hoog en artsen willen hun tijd besteden aan patiënten die er echt baat bij hebben Het gaat dus niet om willekeurig weigeren, maar om het maken van weloverwogen keuzes. Toch roept dit ook vragen op bij patiënten die bang zijn dat ze niet meer de zorg krijgen die ze nodig hebben. ### Wanneer is een behandeling medisch zinloos? Een behandeling is medisch zinloos wanneer deze geen reële kans biedt op verbetering van de gezondheidstoestand. Denk bijvoorbeeld aan een behandeling die de kwaliteit van leven niet verbetert of zelfs vermindert. Artsen willen hierover eerlijk kunnen communiceren met patiënten en families. Het gaat dan vaak om situaties waarin: - De behandeling alleen maar lijden verlengt zonder uitzicht op herstel - De risico's van de behandeling groter zijn dan de mogelijke voordelen - Er geen wetenschappelijk bewijs is dat de behandeling werkt voor de specifieke situatie Voor u als zorgprofessional of mantelzorger is het belangrijk om te begrijpen dat deze weigeringen nooit lichtvaardig gebeuren. Ze zijn altijd het resultaat van zorgvuldige overweging en vaak ook overleg met collega's. ## De ethische dilemma's achter het weigeren Het recht om behandelingen te weigeren raakt aan fundamentele ethische vragen. Enerzijds is er het recht van de patiënt op zelfbeschikking. Anderzijds is er de professionele verantwoordelijkheid van de arts om geen schade te doen. Deze twee kunnen met elkaar in conflict komen. Een bekend principe in de medische ethiek is dat een arts niet verplicht is om een behandeling uit te voeren die hij of zij medisch onverantwoord vindt. Dit wordt ook wel het therapeutisch voorbehoud genoemd. Het idee hierachter is dat de arts als professional moet kunnen handelen volgens zijn of haar medisch inzicht. Maar waar ligt de grens? En wie bepaalt dat? Dit zijn vragen waar zorginstellingen, beroepsverenigingen en ook de wetgever zich over buigen. ### Wat betekent dit voor de praktijk? In de praktijk zien we dat artsen steeds vaker het gesprek aangaan met patiënten over de zin en onzin van bepaalde behandelingen. Het is geen kwestie van simpelweg weigeren, maar van gezamenlijke besluitvorming. U als professional kunt hier een belangrijke rol in spelen. Het is daarom verstandig om: - Tijdig het gesprek aan te gaan over verwachtingen en mogelijkheden - Duidelijk te communiceren over de redenen achter een weigering - Alternatieven te bespreken die wel passend zijn - Patiënten en families goed te informeren over hun rechten De poll op Zorgvisie laat zien dat er draagvlak is voor meer duidelijkheid. Maar het is ook duidelijk dat er nog veel vragen openstaan. Wat vindt u als professional? Moeten artsen meer ruimte krijgen om behandelingen te weigeren? En onder welke voorwaarden? Het blijft een belangrijke discussie die de zorg de komende jaren zal bepalen.