Waarom artsen het recht willen om behandelingen te weigeren

Margriet Bos · 2026-08-07

Artsen willen meer ruimte krijgen om behandelingen te weigeren. Dat blijkt uit een poll op Zorgvisie. Maar waarom ze willen kunnen weigeren en op welke gronden, daar verschillen de meningen over. Het is een onderwerp dat veel losmaakt, zowel bij zorgverleners als bij patiënten. En eerlijk gezegd: het raakt aan een van de meest fundamentele vragen in de zorg. Wie bepaalt uiteindelijk wat goede zorg is? ### De uitslag van de poll De poll op Zorgvisie liet zien dat een meerderheid van de artsen voorstander is van meer weigeringsruimte. Dat betekent niet dat ze zomaar patiënten willen wegsturen. Het gaat om situaties waarin behandelingen niet langer proportioneel zijn. Denk aan ingrepen die medisch gezien weinig kans van slagen hebben, of behandelingen die vooral lijken te dienen als kostenpost zonder duidelijke winst voor de patiënt. Toch is dat niet het hele verhaal. Want de redenen die artsen noemen, lopen sterk uiteen. De een wil meer ruimte om onnodige zorg te voorkomen, terwijl de ander vooral worstelt met morele bezwaren. En dan zijn er ook nog artsen die vinden dat ze te weinig tijd hebben om elke behandeling grondig te overwegen. Die verschillen maken het debat complex. ### Waarom weigeren soms nodig is Soms is weigeren juist een vorm van goede zorg. Een behandeling die geen uitzicht biedt op herstel, kan meer kwaad dan goed doen. Patiënten hebben dan vaak baat bij palliatieve zorg of een gesprek over wat er echt toe doet. Een arts die dit bespreekt, handelt niet uit gemakzucht, maar uit betrokkenheid. Daarnaast speelt de druk op de zorg een rol. Ziekenhuizen kampen met personeelstekorten en oplopende kosten. Elke behandeling die medisch niet noodzakelijk is, kost tijd en geld die elders beter besteed kunnen worden. Dat is een realiteit die we niet kunnen negeren. Toch mag dit nooit de enige reden zijn om een behandeling te weigeren. Financiële overwegingen moeten altijd ondergeschikt zijn aan het belang van de patiënt. ### De keerzijde van weigeren Aan de andere kant is er een groot risico. Patiënten kunnen het gevoel krijgen dat ze worden afgescheept. Vooral kwetsbare ouderen zijn hier gevoelig voor. Zij hebben vaak al moeite om hun stem te laten horen in de zorg. Als een arts een behandeling weigert, zonder duidelijk uit te leggen waarom, kan dat leiden tot wantrouwen en angst. Dat is precies waarom communicatie zo belangrijk is. Een weigering moet altijd gepaard gaan met een heldere uitleg en een alternatief. Niet: "Dit doen we niet", maar: "Ik begrijp dat u dit wilt, maar laten we kijken naar wat wél mogelijk is." Zo blijft de relatie tussen arts en patiënt overeind, zelfs als het antwoord nee is. ### Wat betekent dit voor ouderen? Voor senioren is dit onderwerp extra relevant. Zij hebben vaker te maken met meerdere aandoeningen en complexe zorgvragen. Soms is de vraag om behandeling groot, terwijl de medische winst klein is. Een arts die weigert, moet dan kunnen rekenen op begrip. Maar dat begrip moet wel worden verdiend door transparantie en empathie. Als u zelf te maken krijgt met een weigering, stel dan gerust vragen. Vraag waarom de behandeling niet wordt uitgevoerd. Vraag naar de verwachte uitkomsten. En vraag vooral naar alternatieven. U heeft recht op duidelijke antwoorden. Een goede arts neemt daar de tijd voor, ook al is de uitslag niet wat u had gehoopt. ### De toekomst van weigeringsruimte Het is aannemelijk dat dit debat de komende jaren verder zal groeien. De zorg wordt steeds duurder en de vraag neemt toe. Artsen zullen vaker voor lastige keuzes komen te staan. Dat vraagt om duidelijke richtlijnen en goede ondersteuning. Niet om willekeur, maar om weloverwogen beslissingen die recht doen aan zowel de patiënt als de samenleving. De poll op Zorgvisie is daarmee geen eindpunt, maar een begin. Het zet een gesprek op gang dat we als maatschappij moeten voeren. Wat is goede zorg waard? En wie mag dat bepalen? Het zijn geen makkelijke vragen, maar ze verdienen wel een eerlijk antwoord. Uiteindelijk gaat het om vertrouwen. Tussen arts en patiënt, en tussen zorg en samenleving.