Waarom artsen het recht willen om behandelingen te weigeren

Margriet Bos · 2026-08-07

Artsen willen meer ruimte krijgen om behandelingen te weigeren. Dat blijkt uit een recente poll op Zorgvisie. Maar waarom ze willen kunnen weigeren en op welke gronden, daar verschillen de meningen over. Het is een onderwerp dat veel losmaakt, zowel binnen de zorg als daarbuiten. En eerlijk gezegd: het raakt ons allemaal, want het gaat over de zorg die we ontvangen wanneer we het meest kwetsbaar zijn. ### De kern van de discussie Waarom willen artsen eigenlijk vaker 'nee' kunnen zeggen? Het antwoord is niet eenduidig. Voor sommige artsen gaat het om het voorkomen van overbehandeling bij ouderen. Denk aan een 90-jarige patient met meerdere aandoeningen die een zware operatie moet ondergaan. Is dat altijd in het belang van de patient? Vaak niet, zeggen voorstanders van meer weigeringsruimte. Andere artsen wijzen op de toenemende werkdruk. Ze willen hun tijd en energie kunnen richten op patienten die er het meeste baat bij hebben. Dat klinkt logisch, maar het roept ook ethische vragen op. Wie bepaalt wanneer een behandeling 'zinvol' is? En mag een arts op basis van leeftijd of kwaliteit van leven een behandeling weigeren? ### De poll-resultaten in perspectief De poll op Zorgvisie liet zien dat een meerderheid van de respondenten voorstander is van meer weigeringsruimte voor artsen. Maar de motivaties achter die keuze verschillen sterk. Enkele veelgenoemde redenen: - Bescherming van patienten tegen onnodige en zware behandelingen - Het verminderen van de druk op de zorg door vergrijzing - Meer ruimte voor de professionele autonomie van de arts - Het voorkomen van hoge kosten voor behandelingen met weinig kans op succes Tegelijkertijd zijn er ook tegenstanders. Zij vrezen dat patienten het vertrouwen in de zorg verliezen. Wat als je arts je behandeling weigert? Voel je je dan nog wel veilig en gehoord? Die angst is begrijpelijk. Niemand wil het gevoel hebben dat hij of zij er alleen voor staat. ### Wat betekent dit voor ouderen? Voor ouderen is dit onderwerp extra relevant. Zij hebben vaker te maken met meerdere chronische aandoeningen en complexe zorgvragen. Een behandeling weigeren kan voor hen betekenen dat ze langer zelfstandig blijven wonen, maar ook dat ze sneller achteruitgaan. Het is een delicate balans. Daarnaast speelt communicatie een grote rol. Artsen en patienten moeten het gesprek aangaan over wat realistisch en wenselijk is. Dat gesprek is niet altijd makkelijk, maar wel essentieel. Het gaat erom dat je als patient weet wat je kunt verwachten en dat je arts jouw wensen serieus neemt. ### De rol van persoonsalarmering In dit kader is het interessant om te kijken naar hoe ouderen zelf hun veiligheid en zelfstandigheid kunnen vergroten. Een persoonlijk alarm kan bijvoorbeeld een uitkomst bieden. Hiermee kun je in geval van nood direct hulp inschakelen, zonder dat je afhankelijk bent van een arts of een behandeling. Het geeft een gevoel van controle en rust, precies wat veel ouderen nodig hebben. ### Een bredere kijk op zorg De discussie over weigeringsruimte gaat uiteindelijk over de toekomst van onze zorg. We worden steeds ouder en de zorgvraag neemt toe. Daarom moeten we nadenken over slimme oplossingen. Niet alleen medisch, maar ook praktisch. Denk aan betere ondersteuning thuis, meer aandacht voor preventie en technologie die het leven makkelijker maakt. Het is een gesprek dat we met elkaar moeten voeren. Niet alleen artsen en patienten, maar ook familie, mantelzorgers en beleidsmakers. Want zorg is van ons allemaal. En de keuzes die we nu maken, bepalen hoe we later zelf behandeld willen worden. ### Tot slot De poll-uitslag laat zien dat er draagvlak is voor verandering, maar ook dat er nog veel vragen liggen. Het is belangrijk dat we deze vragen niet uit de weg gaan. Door open te praten over wat we willen en wat we kunnen, komen we tot betere zorg voor iedereen. En dat is iets waar we allemaal baat bij hebben.