Waarom artsen het recht willen om behandelingen te weigeren

Margriet Bos · 2026-08-07

Artsen willen meer ruimte krijgen om behandelingen te weigeren. Dat blijkt uit een poll op Zorgvisie, waar een opmerkelijke meerderheid van de respondenten aangaf dat zorgverleners vaker 'nee' zouden moeten kunnen zeggen tegen bepaalde behandelingen. Maar waarom willen ze dit precies, en op welke gronden mogen ze dat doen? Daar verschillen de meningen flink over. Het is een onderwerp dat veel losmaakt, zowel bij zorgprofessionals als bij patiënten. Aan de ene kant is er het recht op zorg en de wens van patiënten om alles te proberen. Aan de andere kant staat de realiteit van schaarse middelen, hoge werkdruk en de vraag of bepaalde behandelingen wel echt in het belang van de patiënt zijn. ### Waarom willen artsen vaker weigeren? De redenen die artsen noemen, zijn divers. Het gaat niet alleen om geld of tijd, maar ook om kwaliteit van leven. Steeds vaker vragen zorgverleners zich af of een behandeling medisch zinvol is, of dat deze vooral leed verlengt in plaats van verlicht. - **Medische zinloosheid**: Soms is een behandeling medisch niet meer zinvol, bijvoorbeeld bij terminale patiënten. Verder behandelen heeft dan geen meerwaarde. - **Kwaliteit van leven**: Een zware behandeling kan leiden tot langdurig lijden, zonder dat er uitzicht is op herstel. Artsen wegen dit steeds vaker af. - **Schaarse middelen**: Door personeelstekorten en budgettaire druk moeten keuzes worden gemaakt. Niet alle zorg kan altijd en overal worden geleverd. - **Ethische overwegingen**: Soms botst de wens van een patiënt met de ethische opvattingen van de behandelaar. Denk aan bepaalde experimentele behandelingen of behandelingen die niet bewezen effectief zijn. > "We moeten af van het idee dat alles moet kunnen. Soms is de beste zorg juist géén behandeling starten." – zo klonk het sentiment in de poll. ### De spanning tussen vraag en aanbod De discussie raakt aan een breder maatschappelijk vraagstuk: hoe gaan we om met de toenemende zorgvraag in een vergrijzend Nederland? De zorgvraag stijgt, maar het aantal zorgverleners groeit niet mee. Dat betekent dat er keuzes moeten worden gemaakt, ook al vinden we dat als samenleving lastig. Patiënten hebben vaak het gevoel dat ze recht hebben op alle mogelijke zorg. En dat is ook begrijpelijk. Toch is het belangrijk om te beseffen dat niet elke behandeling evenveel oplevert. Soms is het eerlijker om te kijken naar wat de behandeling betekent voor de kwaliteit van leven, in plaats van alleen naar de medische mogelijkheden. ### Wat betekent dit voor u als senior of mantelzorger? Voor ouderen en hun naasten kan dit onderwerp confronterend zijn. Het idee dat een arts een behandeling kan weigeren, roept vragen op over eigen regie en zelfbeschikking. Toch is het goed om te weten dat weigering niet betekent dat u er alleen voor staat. Het gaat juist om een goed gesprek tussen u en uw zorgverlener over wat wenselijk en haalbaar is. Een persoonlijk alarm kan u daarbij helpen om langer zelfstandig thuis te wonen, met de zekerheid dat er altijd hulp is als dat nodig is. Maar het gaat vooral om het gesprek: durf te vragen waarom een behandeling wel of niet wordt voorgesteld. En vraag door als iets niet duidelijk is. ### De rol van de patiënt Uiteindelijk draait het om samen beslissen. Artsen hebben kennis van ziekte en behandeling, maar u kent uw eigen leven en wensen het beste. Een weigering van een behandeling is dan ook nooit eenzijdig; het hoort een dialoog te zijn waarin beide partijen hun overwegingen delen. Dat vraagt om openheid en vertrouwen. Het betekent ook dat u zich mag laten informeren over alternatieven, zoals palliatieve zorg of het aanpassen van de behandeling aan uw persoonlijke situatie. Zo blijft de zorg passend, ook wanneer een standaardbehandeling geen optie meer is. ### De toekomst van zorgkeuzes De uitslag van de poll laat zien dat zorgverleners vooruit willen. Ze willen meer ruimte om professioneel te kunnen oordelen, zonder daarbij het contact met de patiënt uit het oog te verliezen. Dat is geen bedreiging, maar een kans om de zorg eerlijker en menselijker te maken. Het gesprek hierover is nog lang niet afgerond. De komende jaren zullen we als samenleving moeten bepalen hoe we omgaan met de grenzen van de zorg. Eén ding is zeker: het gesprek tussen arts en patiënt wordt belangrijker dan ooit.