Waarom artsen steeds vaker behandelingen willen weigeren

Margriet Bos · 2026-08-07

Artsen willen meer ruimte krijgen om behandelingen te weigeren. Dat blijkt uit de poll op Zorgvisie. Maar waarom ze willen kunnen weigeren en op welke gronden, daar verschillen de meningen over. Het is een onderwerp dat veel losmaakt, zowel bij zorgverleners als bij patiënten. Aan de ene kant staat de arts die het beste voor heeft met zijn patiënt, aan de andere kant de patiënt die hoopt op een behandeling die misschien wel levensreddend kan zijn. Toch is de werkelijkheid vaak genuanceerder dan een simpele tegenstelling. ### Waarom weigeren artsen behandelingen? Er zijn verschillende redenen waarom een arts een behandeling kan weigeren. Het is niet altijd een kwestie van onwil, maar vaak van medisch inzicht en verantwoordelijkheid. Een paar veelvoorkomende gronden: - **Medisch niet zinvol**: de behandeling heeft naar verwachting geen positief effect op de gezondheid van de patiënt. - **Onevenredige belasting**: de behandeling brengt veel lijden met zich mee terwijl de kans op succes klein is. - **Kostenoverwegingen**: sommige behandelingen zijn extreem duur en de effectiviteit is beperkt. In Nederland wordt hier steeds vaker naar gekeken. - **Ethische bezwaren**: een arts kan persoonlijke of professionele ethische bezwaren hebben tegen bepaalde ingrepen. Het is belangrijk om te beseffen dat weigeren niet betekent dat de arts de patiënt laat vallen. Vaak wordt er gezocht naar alternatieven of wordt er uitgebreid overlegd met de patiënt en diens naasten. ### De poll op Zorgvisie: wat blijkt eruit? De poll op Zorgvisie liet zien dat een meerderheid van de artsen voorstander is van meer ruimte om behandelingen te weigeren. Maar de meningen over de gronden waarop dat zou mogen, lopen sterk uiteen. Sommige artsen vinden dat ze meer zeggenschap moeten hebben over de inzet van dure medicijnen, terwijl anderen vooral willen kunnen ingrijpen bij behandelingen die zij als onethisch beschouwen. Dat verschil in motivatie is belangrijk om te begrijpen. Het gaat niet alleen om geld of protocollen, maar ook om de kern van de medische ethiek: het welzijn van de patiënt. Toch is er ook kritiek. Patiëntenorganisaties vrezen dat artsen zich te veel achter medische argumenten verschuilen en dat de keuzevrijheid van de patiënt onder druk komt te staan. ### Wat betekent dit voor jou als senior? Als je ouder wordt, is de kans groot dat je op een gegeven moment te maken krijgt met medische beslissingen waar je zelf niet altijd invloed op hebt. Het kan dan geruststellend zijn om te weten dat er ook systemen zijn die jouw veiligheid en welzijn vooropstellen. Denk bijvoorbeeld aan een persoonlijk alarm waarmee je direct hulp kunt inroepen als dat nodig is. Zo blijf je langer zelfstandig wonen, ook al wordt de zorg complexer. Het gesprek over behandelingen weigeren gaat uiteindelijk over vertrouwen. Vertrouwen in de arts, maar ook in jezelf. Het is daarom verstandig om je wensen op tijd vast te leggen, bijvoorbeeld in een wilsverklaring. Zo weet de arts wat jij belangrijk vindt, en kun je samen tot een beslissing komen die recht doet aan jouw waarden. ### De rol van communicatie Een van de belangrijkste lessen uit de poll is dat communicatie essentieel is. Artsen die goed uitleggen waarom ze een behandeling afraden, krijgen vaak meer begrip van hun patiënten. Andersom geldt hetzelfde: een patiënt die duidelijk maakt wat hij of zij wil, helpt de arts om een betere inschatting te maken. Het is een wisselwerking die tijd en aandacht vraagt. In de praktijk komt die er niet altijd van, maar steeds meer ziekenhuizen investeren in betere gespreksvoering. Dat is een positieve ontwikkeling, want hoe beter het gesprek, hoe kleiner de kans op misverstanden en teleurstellingen. ### Vooruitblik De discussie over het weigeren van behandelingen is nog lang niet afgerond. De komende jaren zullen we waarschijnlijk meer zien van dit soort ethische vraagstukken, zeker nu de zorgkosten blijven stijgen en de vergrijzing toeneemt. Het is een complex onderwerp waar geen eenvoudige antwoorden voor bestaan. Wat wel duidelijk is, is dat zowel artsen als patiënten gebaat zijn bij openheid en wederzijds begrip. Alleen door het gesprek aan te gaan, kunnen we samen tot oplossingen komen die recht doen aan iedereen. En dat is uiteindelijk waar het in de zorg om draait: niet om regels of protocollen, maar om mensen.