Waarom artsen vaker behandelingen weigeren (en wat dat voor jou betekent)

Margriet Bos · 2026-08-07

Het is een vraag die steeds vaker opduikt in de zorg: mogen artsen een behandeling weigeren? Uit een recente poll op Zorgvisie blijkt dat een aanzienlijk deel van de artsen hier meer ruimte voor wil. Maar waarom eigenlijk? En op welke gronden willen ze dat doen? Dat is precies waar de meningen over verschillen. Voor jou als professional in de ouderenzorg of persoonsalarmering is dit onderwerp relevanter dan je misschien denkt. De beslissingen die artsen nemen, hebben namelijk direct invloed op de zorg die ouderen ontvangen. En dat raakt weer aan veiligheid, zelfstandigheid en kwaliteit van leven. ### Waarom artsen meer ruimte willen Artsen geven aan dat ze vaker in situaties komen waarin ze twijfelen of een behandeling echt in het belang van de patiënt is. Denk aan oudere patiënten met meerdere aandoeningen, waarbij een zware behandeling meer kwaad dan goed kan doen. Of situaties waarin de kans op herstel klein is, maar de belasting voor de patiënt groot. De wens om te kunnen weigeren komt dus niet voort uit onwil, maar uit een streven naar betere zorg. Het gaat om het voorkomen van overbehandeling, iets wat in de geriatrie steeds vaker wordt besproken. Artsen willen de ruimte om eerlijk te zeggen: "We kunnen dit doen, maar moeten we dit ook doen?" ### De verschillende gronden voor weigering Er zijn grofweg drie categorieën te onderscheiden waarop artsen een behandeling zouden willen weigeren: - **Medisch inhoudelijke gronden**: de behandeling heeft geen bewezen effect of de kans op complicaties is te groot. - **Ethische gronden**: de behandeling past niet bij de wensen of levensvisie van de patiënt, of levert geen betekenisvolle kwaliteit van leven op. - **Capaciteitsgronden**: er is simpelweg niet genoeg personeel, tijd of middelen om de behandeling verantwoord uit te voeren. Vooral die laatste categorie zorgt voor discussie. Want is het eerlijk om een behandeling te weigeren omdat het ziekenhuis onderbezet is? En wie bepaalt dan welke patiënt wel of niet in aanmerking komt? ### Wat dit betekent voor ouderen en hun naasten Wanneer artsen meer ruimte krijgen om behandelingen te weigeren, heeft dat gevolgen voor ouderen en hun families. Het gesprek over behandelwensen wordt belangrijker dan ooit. Vragen als "Wat vind ik belangrijk in mijn leven?" en "Wanneer is een behandeling voor mij niet meer zinvol?" komen centraal te staan. Als professional in persoonsalarmering zie je dagelijks hoe belangrijk het is dat ouderen zelfstandig blijven en zich veilig voelen. Maar veiligheid gaat ook over keuzes kunnen maken die passen bij iemands leven. Een persoonlijk alarm kan daarbij helpen, maar het gesprek over behandelgrenzen is minstens zo belangrijk. ### Het spanningsveld tussen wens en werkelijkheid Er zit een duidelijke spanning tussen wat patiënten willen en wat artsen verantwoord vinden. Patiënten vragen soms om behandelingen die medisch gezien weinig opleveren. Artsen voelen zich dan verplicht om mee te gaan in die wens, terwijl hun professionele oordeel anders zegt. Meer ruimte om te weigeren zou artsen helpen om beter voor hun patiënten te zorgen. Maar het vraagt ook om duidelijke richtlijnen. Wanneer mag een arts weigeren? En hoe zorg je ervoor dat de relatie tussen arts en patiënt goed blijft, ook als de arts "nee" zegt? ### Wat jij kunt doen Voor jou als professional is het belangrijk om dit onderwerp te volgen. Praat met ouderen over hun wensen en verwachtingen. Help hen om na te denken over wat zij belangrijk vinden in de zorg. En wees niet bang om het gesprek aan te gaan met zorgverleners. De uitkomst van de poll op Zorgvisie is een signaal dat de zorg aan het veranderen is. Niet alles wat kan, hoeft ook te gebeuren. En dat is misschien wel de belangrijkste les voor ons allemaal: goede zorg gaat niet alleen over behandelen, maar ook over durven kiezen. Door hierover in gesprek te blijven, kunnen we samen zorgen voor zorg die past bij de mens, niet alleen bij de ziekte. En dat is uiteindelijk waar het om draait.