Waarom artsen vaker behandelingen mogen weigeren (en wat dat voor u betekent)

Margriet Bos · 2026-08-07

Artsen willen meer ruimte krijgen om behandelingen te weigeren. Dat blijkt uit een poll op Zorgvisie, waar zorgprofessionals hun stem lieten horen. Maar waarom ze willen kunnen weigeren en op welke gronden, daar verschillen de meningen sterk over. Het is een onderwerp dat veel emoties oproept, zowel bij zorgverleners als bij patiënten. Want wat gebeurt er als uw arts ineens zegt: "Ik voer deze behandeling niet uit"? En heeft u daar dan nog iets over te zeggen? ### Waar draait de discussie precies om? De kern van de discussie is medisch-ethisch van aard. Artsen worden steeds vaker geconfronteerd met verzoeken om behandelingen die zij medisch niet zinvol vinden. Denk aan behandelingen die weinig kans van slagen hebben, die vooral leiden tot meer lijden, of die ingaan tegen de professionele overtuiging van de arts. De poll laat zien dat een meerderheid van de respondenten voorstander is van meer weigeringsruimte. Maar er is geen consensus over de voorwaarden. Sommigen vinden dat artsen altijd moeten kunnen weigeren als een behandeling niet in het belang is van de patiënt. Anderen benadrukken dat de autonomie van de patiënt voorop moet blijven staan. ### De belangrijkste argumenten vóór weigeren Voorstanders wijzen op een aantal cruciale punten: - **Medische zinloosheid**: een behandeling die geen kans van slagen heeft, kan beter worden gestopt. - **Kwaliteit van leven**: soms weegt de belasting van een behandeling niet op tegen de mogelijke winst. - **Professionele integriteit**: een arts moet kunnen handelen volgens zijn of haar medische geweten. Dit klinkt logisch, toch? Toch ligt het gevoelig. Want wie bepaalt wat "zinvol" is? En is er altijd sprake van een weloverwogen oordeel of speelt ook tijdgebrek of budgettaire druk een rol? ### De keerzijde: wat betekent dit voor u als patiënt? Het is belangrijk om te beseffen dat u als patiënt niet machteloos staat. In Nederland heeft u recht op een tweede mening. Als uw arts een behandeling weigert, kunt u altijd een andere specialist raadplegen. Daarnaast is het goed om te weten dat weigering nooit zomaar mag gebeuren; er moet altijd sprake zijn van een zorgvuldig proces met duidelijke uitleg. Artsen zijn bovendien verplicht om alternatieven voor te stellen. Een weigering is dus geen einde van de zorg, maar het begin van een gesprek. > "Een goede arts kijkt niet alleen naar de ziekte, maar ook naar de mens achter de patiënt." ### De rol van de wet en richtlijnen In Nederland is de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) leidend. Deze wet schrijft voor dat een arts alleen behandelingen mag uitvoeren waarvoor toestemming is gegeven. Maar ook de arts heeft rechten. Hij of zij kan een behandeling weigeren op grond van een gewetensbezwaar, mits dit vooraf kenbaar wordt gemaakt. De discussie op Zorgvisie gaat echter verder dan gewetensbezwaren. Het gaat over de dagelijkse praktijk waarin artsen soms het gevoel hebben dat ze tegen beter weten in moeten handelen. Bijvoorbeeld bij zeer oude, kwetsbare patiënten met meerdere aandoeningen. Of bij behandelingen die de zorgkosten enorm opdrijven zonder duidelijke winst. ### Wat betekent dit voor de toekomst van de zorg? Eén ding is duidelijk: de zorg staat onder druk. Met een vergrijzende bevolking en stijgende kosten, zullen er steeds vaker lastige keuzes gemaakt moeten worden. Artsen willen daarin een duidelijke stem hebben. En dat is misschien wel de kern van de hele discussie. Het gaat niet om het onthouden van zorg, maar om het leveren van zorg die écht bijdraagt aan het welzijn van de patiënt. Dat vraagt om moed, om dialoog en om wederzijds begrip. ### Conclusie: een gesprek dat u niet wilt missen De poll-uitslag is geen eindpunt, maar een begin. Het zet de deur open naar een bredere maatschappelijke discussie over de grenzen van de geneeskunde. En die discussie gaat ook over u. Want uiteindelijk gaat het over de zorg die u en uw naasten ontvangen. Blijf daarom betrokken, stel vragen en durf het gesprek aan te gaan met uw arts. Want goede zorg is altijd een samenspel tussen professionaliteit en persoonlijke aandacht. En daar hebben we allemaal recht op.