Verrassende uitkomst: Nederlanders denken echt dat we te veel umc's hebben

Margriet Bos · 2026-08-28

Weet je, toen ik voor het eerst die uitspraak van Marian Kaljouw las - dat Nederland te veel umc's telt - dacht ik: nou, dat is behoorlijk stellig. Maar toen ik de poll-resultaten zag, viel ik bijna van mijn stoel. Het blijkt helemaal niet zo'n extreme mening te zijn. Sterker nog, de meeste stemmers zijn het gewoon met haar eens. Dat zette me aan het denken. Want wat betekent dit eigenlijk? En waarom vinden zoveel mensen dit? Laten we er eens wat dieper in duiken. ### Waarom deze mening zo breed gedragen wordt Eerst even voor de duidelijkheid: umc's zijn universitair medische centra. Nederland heeft er acht, verspreid over het land. Kaljouw stelt dat dit er te veel zijn, en volgens de poll denkt het overgrote deel van de stemmers daar precies hetzelfde over. Wat me opvalt, is dat dit niet zomaar een mening is die uit de lucht komt vallen. Er spelen volgens mij een paar belangrijke factoren mee: - De kosten blijven maar stijgen, terwijl de zorg soms ontoegankelijk voelt - Er is een gevoel van versnippering van expertise - Mensen vragen zich af of al die centra wel nodig zijn in een klein land als Nederland - De wachtlijsten blijven een probleem, ondanks alle investeringen Ik sprak laatst met een vriendin wiens moeder geregeld naar een umc moet. Ze vertelde me: "Het voelt soms alsof je door een bureaucratisch doolhof moet navigeren. En dan vraag ik me af: zou het niet efficiënter kunnen?" ### Wat de voorstanders van minder umc's zeggen De mensen die voor minder umc's zijn, hebben vaak concrete argumenten. Ze wijzen bijvoorbeeld op de hoge kosten. Het runnen van een umc is niet goedkoop - we hebben het over honderden miljoenen euro's per jaar per centrum. En dan heb je nog de investeringen in apparatuur die soms in de miljoenen euro's lopen. Een andere zorg is de spreiding van expertise. Als je specialisten over acht centra verdeelt, blijft er in elk centrum minder expertise over voor heel zeldzame aandoeningen. Concentratie zou volgens sommigen tot betere zorg leiden. Maar het belangrijkste argument is misschien wel praktisch: Nederland is maar een klein land. Met 17 miljoen inwoners en een oppervlakte van ongeveer 41.500 vierkante kilometer zou je je af kunnen vragen of acht academische ziekenhuizen niet wat overdreven is. ### De andere kant van het verhaal Nu moeten we natuurlijk ook naar de tegenargumenten kijken. Want er zijn genoeg mensen die vinden dat we juist niet zonder al die umc's kunnen. Ze wijzen op de bereikbaarheid. Als je in Groningen woont en er zouden minder umc's komen, moet je misschien naar Utrecht of Amsterdam reizen voor specialistische zorg. Dat is zo'n 200 kilometer enkele reis - niet niks als je ziek bent. Ook het onderwijs en onderzoek zouden in gevaar kunnen komen. Umc's zijn niet alleen behandelcentra, maar ook opleidingsplaatsen voor artsen en onderzoekscentra. Minder umc's zou kunnen betekenen: minder artsen opleiden en minder medisch onderzoek doen. En laten we de regionale economie niet vergeten. Umc's zijn vaak grote werkgevers in hun regio. In sommige steden werken duizenden mensen in het umc of toeleverende bedrijven. ### Wat dit betekent voor de toekomst Deze poll-uitslag is volgens mij een wake-up call. Het laat zien dat veel Nederlanders ontevreden zijn met hoe de academische zorg georganiseerd is. En dat is belangrijk, want uiteindelijk gaat het om onze zorg - en ons geld. Ik denk dat we het gesprek moeten blijven voeren. Niet vanuit emotie, maar met feiten op tafel. Wat zijn precies de kosten? Wat levert elk umc op? Kan zorg anders georganiseerd worden zonder kwaliteit te verliezen? Een arts die ik ken, zei het mooi: "We moeten niet kijken naar hoeveel umc's we hebben, maar naar wat patiënten nodig hebben. Soms is minder meer, maar alleen als de kwaliteit gewaarborgd blijft." Wat vind jij eigenlijk? Is acht umc's te veel voor Nederland? Of hebben we ze allemaal nodig? Het gesprek is in ieder geval begonnen - en dat is misschien wel het belangrijkste van deze hele discussie. De komende tijd zullen we ongetwijfeld meer horen over dit onderwerp. Politici, zorgbestuurders en patiëntenorganisaties zullen hun mening geven. En hopelijk leidt het tot een beter zorgsysteem voor iedereen - want daar gaat het uiteindelijk om.