Straatarts onthult schaduwzijde Nederlandse zorg

Margriet Bos · 2026-03-23

De presentatie van straatarts Michelle van Tongerloo tijdens het International Forum on Quality & Safety in Healthcare heeft veel stof doen opwaaien. Haar woorden raakten een gevoelige snaar bij zorgprofessionals in heel Nederland. Het ging niet om droge statistieken of beleidsstukken, maar om de menselijke realiteit achter onze zorgsystemen. Wat ze beschreef, was confronterend. Het ging over mensen die tussen wal en schip vallen. Mensen die door de samenleving zijn 'uitgespuugd', zoals ze het zelf zo treffend verwoordde. Dat zijn geen abstracte begrippen - dat zijn buren, ouderen, mensen met complexe problemen. ### Wie zijn deze 'uitgespuugden'? Laten we even stilstaan bij wat dat eigenlijk betekent. Het gaat om mensen die door de mazen van ons vangnet vallen. Denk aan: - Ouderen die niet meer zelfstandig kunnen wonen, maar ook niet genoeg zorg krijgen - Mensen met psychische problemen die tussen verschillende hulpverleningsinstanties heen en weer worden gestuurd - Daklozen met complexe medische behoeften die nergens terechtkunnen - Mensen in armoede die zorg uitstellen omdat ze de eigen bijdrage niet kunnen betalen Het trieste is dat dit geen kleine groep is. Volgens recente cijfers gaat het om tienduizenden Nederlanders. En die aantallen groeien, terwijl de beschikbare middelen krimpen. ### Het systeem kraakt in zijn voegen Wat Van Tongerloo zo scherp blootlegt, is dat ons zorgstelsel niet meer aansluit bij de realiteit. We hebben prachtige protocollen en richtlijnen, maar die werken alleen als mensen in nette hokjes passen. Het leven is echter rommeliger dan dat. "We meten alles in uren en minuten," zei ze tijdens haar presentatie, "maar vergeten dat zorg vooral over aandacht gaat. Over iemand echt zien staan." Die woorden bleven hangen. Want ze raken de kern van wat er misgaat. We zijn zo gefocust op efficiency en kostenbeheersing dat we vergeten waar het eigenlijk om draait: menselijke waardigheid. ### De gevolgen zijn meetbaar En die menselijke kosten vertalen zich naar harde cijfers. Mensen die buiten de boot vallen: - Hebben 40% meer kans op ziekenhuisopnames - Leven gemiddeld 7 jaar korter - Hebben vaker chronische aandoeningen die niet goed worden behandeld - Belanden vaker in crisissituaties die voorkomen hadden kunnen worden De financiële impact is ook enorm. Preventieve zorg kost misschien enkele honderden euro's per persoon per jaar, maar een ziekenhuisopname loopt al snel op tot duizenden euro's. En dan hebben we het nog niet over het menselijk leed. ### Wat kunnen we doen? Het goede nieuws is dat er wel degelijk oplossingen zijn. Het begint met erkennen dat het probleem bestaat. Daarna kunnen we stapsgewijs verbeteringen doorvoeren: 1. Meer ruimte voor maatwerk in de zorg 2. Betere samenwerking tussen verschillende hulpverleners 3. Minder bureaucratie, meer tijd voor de patiënt 4. Vroegsignalering van mensen die risico lopen 5. Investeren in preventie in plaats van alleen in behandeling Het vraagt moed om het systeem kritisch te bekijken. Maar zoals Van Tongerloo aangaf: "Zorg die niet voor iedereen toegankelijk is, is geen zorg meer. Het is een privilege." ### De weg vooruit De presentatie in Berwick was geen aanklacht zonder meer. Het was een oproep tot reflectie. Een uitnodiging om opnieuw te kijken naar wat we belangrijk vinden in onze zorg. Want uiteindelijk gaat het niet alleen over systemen en budgetten. Het gaat over hoe we als samenleving omgaan met onze meest kwetsbaren. Dat zegt iets over wie we zijn en wie we willen zijn. De schaduwzijde die Van Tongerloo belichtte, is confronterend. Maar alleen door in die schaduw te kijken, kunnen we het licht vinden. De eerste stap is erkennen dat er mensen tussen wal en schip vallen. De volgende stap is besluiten dat we dat niet langer accepteren. Want zorg is geen luxe. Het is een recht. En dat recht moet voor iedereen gelden, niet alleen voor wie in het systeem past.