Straatarts onthult schaduwzijde Nederlandse zorg

Margriet Bos · 2026-03-23

We denken vaak dat we in Nederland een van de beste zorgstelsels ter wereld hebben. Maar wat als ik je vertel dat er een hele groep mensen is die tussen wal en schip valt? Straatarts Michelle van Tongerloo bracht deze schrijnende realiteit onlangs onder de aandacht tijdens het International Forum on Quality & Safety in Healthcare. Haar presentatie liet een diepe indruk achter. Het ging niet over cijfers of statistieken. Het ging over mensen. Echte mensen die door onze samenleving zijn 'uitgespuugd', zoals Van Tongerloo het zo treffend verwoordde. Dat woord bleef bij me hangen. Uitgespuugd. Het voelt hard, maar soms is de waarheid dat ook. ### Wie zijn deze 'onzichtbare' patiënten? We hebben het over daklozen, mensen met complexe psychiatrische problemen, verslaafden, en illegalen zonder verblijfsvergunning. Mensen die vaak niet weten hoe ze het zorgsysteem moeten navigeren. Of erger nog: mensen die bewust worden genegeerd omdat hun casus te ingewikkeld of te duur lijkt. Van Tongerloo werkt dagelijks met deze groep. Ze ziet hoe onze mooie theorieën over gelijke zorg in de praktijk vaak stuklopen. De bureaucratie is overweldigend, de drempels zijn hoog, en het menselijk contact verdwijnt soms naar de achtergrond. Het systeem is niet ingericht op de meest kwetsbaren.  ### Waar gaat het precies mis? Laten we even concreet worden. Stel je voor: iemand zonder vaste woon- of verblijfplaats wordt onwel. Waar moet hij of zij naartoe? Hoe regel je een vervolgafspraak zonder postadres? Hoe betaal je een eigen risico van 385 euro als je geen inkomen hebt? - De administratieve last is voor deze groep vaak onoverkomelijk - Veel zorgverleners hebben niet de tijd of expertise voor complexe sociale problematiek - Er is een gebrek aan laagdrempelige, integrale opvang- en zorgplekken - Het financieringssysteem beloont snelle, eenvoudige behandelingen, niet langdurige begeleiding Het resultaat? Een vicieuze cirkel van slechte gezondheid, maatschappelijke uitsluiting en toenemende kosten op andere vlakken, zoals politie-inzet en crisisopvang. ### Een citaat dat blijft hangen Van Tongerloo zei iets wat me aan het denken zette: "We meten kwaliteit van zorg in wachttijden en behandelprotocollen, maar vergeten te vragen: voelt deze patiënt zich gezien?" Dat is de kern. Zorg gaat niet alleen over het repareren van een gebroken been of het voorschrijven van medicatie. Het gaat over menselijke waardigheid. Voor de professionals onder jullie die dagelijks met senioren werken, is deze boodschap extra relevant. Ook bij ouderenzorg zien we soms dat het systeem boven de mens komt te staan. Denk aan een alleenstaande oudere met beginnende dementie die niet meer zelfstandig de weg vindt in het digitale patiëntenportaal. Of de mantelzorger die overspannen raakt omdat er geen aansluiting is tussen thuiszorg, huisarts en specialist. ### Wat kunnen we leren van de straatarts? Het mooie aan Van Tongerloo's werk is dat ze niet alleen problemen aankaart, maar ook oplossingen laat zien. Ze benadrukt het belang van: Vertrouwen opbouwen. Dat kost tijd, soms maanden, maar het is de enige manier om bij de kern te komen. Outreachend werken. Niet wachten tot de patiënt naar je toe komt, maar zelf de straat op gaan. Samenwerken over domeinen heen. Zorg, welzijn, wonen en veiligheid zijn onlosmakelijk verbonden. Haar verhaal is een wake-up call. Niet om ons zorgstelsel af te branden – we hebben veel om trots op te zijn – maar om te erkennen dat er gaten vallen. Gaten waar mensen doorheen glippen. Als samenleving kunnen we dat niet accepteren. Dus laten we het gesprek aangaan. In onze teams, met beleidsmakers, en vooral: met de mensen om wie het gaat. Want echte zorg begint met luisteren. En soms moet je daarvoor even buiten de gebaande paden – of buiten de spreekkamer – treden.