Straatarts onthult schaduwzijde Nederlandse zorg

Margriet Bos · 2026-03-23

Het was een presentatie die je niet snel vergeet. Straatarts Michelle van Tongerloo stond daar, op het International Forum on Quality & Safety in Healthcare, en vertelde een verhaal dat velen van ons liever niet horen. Over mensen die tussen wal en schip vallen. Over een zorgstelsel dat soms meer lijkt op een doolhof dan op een veilig vangnet. We praten vaak over hoe goed onze zorg is. En laten we eerlijk zijn, veel dingen gaan inderdaad fantastisch. Maar Van Tongerloo's woorden blijven nagalmen. Ze sprak over mensen die de samenleving heeft 'uitgespuwd'. Dat zijn harde woorden, maar ze komen ergens vandaan. ### Wie zijn deze 'uitgespuwde' mensen? Dat is de vraag die blijft hangen na Van Tongerloo's presentatie. We hebben het niet over een kleine groep. Het gaat om duizenden Nederlanders die buiten de boot vallen. Mensen zonder vaste woonplaats, met complexe psychische problemen, of gewoon pech in het leven. Ze voldoen niet aan de criteria, vallen tussen regels door, of zijn simpelweg te complex voor ons gestandaardiseerde systeem. Ik denk terug aan een gesprek met een collega in de thuiszorg. "We meten alles," zei ze. "Aantal behandelingen, doorlooptijden, kosten per patiënt. Maar we meten niet of iemand zich gezien voelt." Dat is precies waar Van Tongerloo op wijst. Onze zorg is steeds meer een productieproces geworden.  ### De kloof tussen beleid en praktijk Wat maakt dit zo pijnlijk? Het is de kloof tussen wat we beloven en wat we leveren. We hebben prachtige wetten en regelingen. De Wmo, de Zorgverzekeringswet, je kent ze vast wel. Maar op straat, in die koude nachten, blijken die papieren tijgers. Van Tongerloo noemde concrete voorbeelden: - Mensen die uren moeten reizen voor zorg die in hun eigen wijk niet beschikbaar is - Complexe aanvraagprocedures die digitaal onvindbaar zijn voor wie geen computer heeft - Wachtlijsten die langer zijn dan de levensverwachting van sommige patiënten - Zorg die stopt bij de voordeur, terwijl problemen vaak in de hele leefomgeving zitten "We meten succes in cijfers," zei Van Tongerloo tijdens haar presentatie, "maar vergeten dat achter elk cijfer een mens schuilt die pijn heeft."  ### Wat kunnen we anders doen? Hier wordt het interessant. Want klagen is makkelijk. Maar Van Tongerloo kwam niet alleen met problemen. Ze schetste ook een weg vooruit. En die begint met een simpele vraag: luisteren we eigenlijk wel? Echt luisteren, bedoel ik dan. Niet het afvinken van symptomen op een formulier. Maar horen wat iemand nodig heeft om weer mee te kunnen doen. Soms is dat geen medicijn of behandeling, maar een veilige plek om te slapen. Of iemand die even mee loopt naar het gemeentehuis. We moeten terug naar de kern. Zorg gaat over mensen, niet over systemen. Dat betekent soms buiten de lijntjes kleuren. Een extra telefoontje plegen. Een formulier invullen voor iemand die dat niet kan. De regels kennen, maar ook weten wanneer je ze moet buigen. ### De rol van technologie Je zou denken dat technologie hier uitkomst biedt. En dat kan zeker. Maar Van Tongerloo waarschuwde ook voor de valkuilen. Apps en portals zijn fantastisch - als je ze kunt gebruiken. Voor veel van de mensen waar ze over sprak, is digitale zorg een extra drempel. Ze hebben geen smartphone, of begrijpen de interface niet. Toch kan technologie helpen, mits we het menselijk houden. Simpele alarmknoppen die echt werken. Telefonische bereikbaarheid buiten kantoortijden. En vooral: menselijk contact als back-up wanneer de techniek faalt. ### Wat betekent dit voor jou? Misschien vraag je je af: wat kan ik hieraan doen? Veel, eigenlijk. Begin met vragen stellen. Aan je zorgverlener, aan je verzekeraar, aan je gemeente. Vraag niet alleen 'wat krijg ik?', maar ook 'voor wie is dit niet beschikbaar?' We zijn allemaal onderdeel van dit systeem. Als patiënt, als familielid, als belastingbetaler. Van Tongerloo's boodschap is niet dat alles slecht is. Wel dat we beter kunnen. En dat begint met erkennen dat er schaduwkanten zijn. De presentatie in Berwick was een wake-up call. Niet om alles overhoop te gooien, maar om scherp te blijven. Om te blijven vragen: voor wie werken we eigenlijk? En vooral: wie laten we buiten staan? Dat zijn de vragen die blijven hangen. En dat zijn precies de vragen die we moeten blijven stellen.