Waarom de rechter Menzis terugfloot om de Bibob-wet

Margriet Bos · 2026-08-10

Zorgverzekeraar Menzis wilde stevig optreden tegen fraude in de langdurige zorg. De rechter zette daar echter een duidelijke streep door. Wat betekent dit voor de zorgsector en voor zorgaanbieders die zich aan de regels houden? De zaak draait om de inzet van de Wet Bibob (Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het Openbaar Bestuur). Deze wet is oorspronkelijk bedoeld om overheden te beschermen tegen criminele invloeden bij vergunningen en subsidies. Menzis gebruikte de wet echter op een manier die de rechter te ver vond gaan. ### Wat is de Wet Bibob precies? De Wet Bibob is een instrument dat overheden kunnen inzetten om te controleren of bedrijven een goede reputatie hebben. Het gaat dan bijvoorbeeld om het voorkomen dat criminelen misbruik maken van subsidies of vergunningen. In de zorg kan dit betekenen dat zorgaanbieders grondig worden gescreend voordat ze zorg mogen leveren en declareren. Menzis paste deze wet toe in de langdurige zorg, maar de rechter oordeelde dat de zorgverzekeraar daarmee zijn boekje te buiten ging. De wet is namelijk niet bedoeld voor zorgverzekeraars, maar voor overheidsinstanties. Dit onderscheid is cruciaal. ### Waar ging het mis? Menzis voerde screenings uit bij zorgaanbieders die zorg leveren in het kader van de Wet langdurige zorg (Wlz). De zorgverzekeraar wilde hiermee fraude en misbruik tegengaan. Echter, de manier waarop dit gebeurde voldeed niet aan de eisen die de wet stelt. De rechter oordeelde dat Menzis te ver ging door zelfstandig de Bibob-toets toe te passen. Dit schept een gevaarlijk precedent. Als elke zorgverzekeraar zijn eigen interpretatie van de wet gaat toepassen, ontstaat er rechtsonzekerheid voor zorgaanbieders. ### De gevolgen voor zorgaanbieders Zorgaanbieders in de langdurige zorg kunnen voorlopig opgelucht ademhalen. De uitspraak betekent dat zorgverzekeraars niet zomaar hun eigen anti-fraudebeleid kunnen opleggen. Toch is het geen vrijbrief om onzorgvuldig te werk te gaan. - Zorgaanbieders moeten nog steeds voldoen aan de reguliere eisen voor kwaliteit en verantwoording - De uitspraak biedt duidelijkheid over de grenzen van de bevoegdheden van zorgverzekeraars - Het belang van integer ondernemerschap blijft onverminderd groot > "Deze uitspraak is een belangrijke waarborg voor zorgaanbieders die te goeder trouw hun werk doen." - Juridisch expert in de zorgsector ### Wat betekent dit voor de strijd tegen fraude? Fraude in de zorg is een serieus probleem dat we niet mogen onderschatten. Jaarlijks gaat het om miljoenen euro's die beter besteed zouden kunnen worden aan goede zorg. De uitspraak betekent echter niet dat fraude onbestraft blijft. Integendeel, het benadrukt dat er zorgvuldige procedures moeten zijn. Zorgverzekeraars hebben andere mogelijkheden om fraude aan te pakken. Denk bijvoorbeeld aan steekproefcontroles, data-analyse en samenwerking met inspectiediensten. Deze methoden zijn bewezen effectief en blijven binnen de grenzen van de wet. ### De balans tussen controle en vertrouwen De kern van deze kwestie is de balans tussen controle en vertrouwen. Aan de ene kant moeten we alert blijven op misbruik van zorgmiddelen. Aan de andere kant moeten we zorgaanbieders niet wegjagen met overmatige bureaucratie. De rechter heeft nu een duidelijk signaal afgegeven: ook in de strijd tegen fraude gelden rechtsstatelijke principes. Dat is geen zwakte, maar een kracht. Het zorgt ervoor dat de zorgsector integer blijft, zonder dat zorgaanbieders onterecht onder druk worden gezet. ### Wat kunnen we hiervan leren? Voor zorgverzekeraars is dit een wake-upcall. Het is belangrijk om binnen de wettelijke kaders te opereren, ook als de intenties goed zijn. Voor zorgaanbieders biedt de uitspraak duidelijkheid en bescherming. En voor de zorgsector als geheel is het een bevestiging dat zorgvuldigheid boven snelheid gaat. De strijd tegen fraude is nog niet gestreden, maar de regels zijn nu helderder. Dat is goed nieuws voor iedereen die betrokken is bij de langdurige zorg in Nederland.