Preventie bloeit van onderop, landelijk beleid hapert

Margriet Bos · 2026-06-02

Preventie is hot, maar niet overal. Terwijl lokale initiatieven als paddenstoelen uit de grond schieten, blijft het landelijke preventiebeleid achter. Dit werd pijnlijk duidelijk tijdens het Preventie congres van Zorgvisie op 26 mei in Houten. Jochen Mierau, hoogleraar gezondheidseconomie, trok een opvallende parallel: hij voorspelt een 'Urgenda-zaak voor preventie'. Dat klinkt misschien heftig, maar het is een signaal dat we niet kunnen negeren. ### De kracht van lokale initiatieven Wat er 'van onderop' gebeurt, is indrukwekkend. Denk aan buurtprojecten waarin ouderen samen wandelen, of kleine groepen die elkaar steunen bij gezonder eten. Deze initiatieven ontstaan vaak uit pure noodzaak. Mensen zien dat de zorg onder druk staat en nemen zelf het heft in handen. Ze organiseren bijvoorbeeld valpreventiecursussen in het buurthuis, of starten een wandelclub voor senioren. De resultaten zijn soms verrassend: minder eenzaamheid, meer beweging, en een sterker gemeenschapsgevoel. Maar hier zit een keerzijde aan. Zulke projecten draaien vaak op vrijwilligers en beperkte budgetten. Ze zijn kwetsbaar. Als de gemeente bezuinigt of een sleutelfiguur stopt, valt alles stil. Dat is zonde, want de impact is groot.  ### Waarom landelijk beleid hapert Het landelijke preventiebeleid? Dat is een ander verhaal. Ondanks mooie woorden en strategieën, blijven concrete acties uit. Er is geld, maar het komt niet altijd op de juiste plek terecht. De focus ligt vaak op curatieve zorg: genezen in plaats van voorkomen. Dat is logisch, want zieke mensen hebben acute hulp nodig. Maar het is ook kortzichtig. Preventie bespaart op lange termijn miljarden euro's in de zorg. Neem bijvoorbeeld persoonlijke alarmen voor senioren. Een simpel apparaatje kan valpartijen voorkomen of snelle hulp bieden. Toch wordt het niet standaard vergoed. Terwijl de kosten voor een gebroken heup oplopen tot duizenden euro's. Het is een typisch voorbeeld van hoe preventie ondergesneeuwd raakt.  ### De Urgenda-zaak voor preventie Jochen Mierau's vergelijking met de Urgenda-zaak is treffend. Die rechtszaak dwong de overheid tot strenger klimaatbeleid. Iets soortgelijks ziet hij nu voor preventie. Burgers en organisaties worden steeds mondiger. Ze eisen dat de overheid investeert in gezondheid, niet alleen in ziekte. Het is een kwestie van tijd voordat iemand naar de rechter stapt. Wat zou dat betekenen? Een rechterlijke uitspraak kan de overheid dwingen om preventiebeleid serieus te nemen. Denk aan verplichte budgetten voor valpreventie, of subsidies voor lokale initiatieven. Het klinkt radicaal, maar het is misschien de enige manier om de impasse te doorbreken. ### Wat senioren zelf kunnen doen Tot die tijd zijn senioren niet machteloos. Er zijn tal van praktische stappen die je zelf kunt nemen: - **Beweeg regelmatig**: Wandelen, fietsen of yoga houdt je spieren sterk en vermindert valrisico. - **Valpreventie thuis**: Verwijder losse kleedjes, zorg voor goede verlichting en installeer steunbeugels in de badkamer. - **Gebruik een persoonlijk alarm**: Een alarmknop om je nek of pols kan levensreddend zijn bij een val. Het geeft niet alleen hulp, maar ook gemoedsrust. - **Blijf sociaal actief**: Eenzaamheid vergroot de kans op gezondheidsproblemen. Sluit je aan bij een lokale club of buurtinitiatief. ### De rol van technologie Technologie speelt een steeds grotere rol in preventie. Slimme sensoren in huis kunnen beweging monitoren en alarm slaan bij afwijkend gedrag. Persoonlijke alarmen zijn al jaren betrouwbaar, maar worden nu ook slimmer. Denk aan GPS-trackers voor senioren die nog graag buiten komen. Of apps die herinneren aan medicijnen. Het mooie is dat deze technologie steeds betaalbaarder wordt. Waar een persoonlijk alarm vroeger honderden euro's kostte, zijn er nu opties voor minder dan €20 per maand. Dat is een kleine investering voor een groot veiligheidsgevoel. ### Conclusie: van onderop naar boven Preventie bloeit van onderop, maar dat is niet genoeg. Het landelijke beleid moet volgen. Of dat nu via een rechtszaak gaat of via politieke druk, de tijd dringt. De zorg wordt duurder en de bevolking ouder. We kunnen niet blijven wachten. Gelukkig zijn er al veel mooie voorbeelden van hoe het anders kan. Buurtinitiatieven, technologische innovaties, en mondige burgers. Het is nu aan de overheid om de volgende stap te zetten. Want preventie is geen luxe, het is een noodzaak.