Preventie bloeit van onderop, landelijk beleid faalt

Margriet Bos · 2026-06-02

Preventie is hot. Overal in Nederland zien we fantastische initiatieven ontstaan. Buurten die samenkomen voor een wekelijkse wandelgroep. Lokale sportclubs die beweegprogramma's aanbieden voor ouderen. Kleine stichtingen die voorlichting geven over gezonde voeding. Het bruist van de energie, maar er is een groot probleem. Het landelijke preventiebeleid blijft hopeloos achter. Dit werd pijnlijk duidelijk tijdens het Preventie congres van Zorgvisie op 26 mei in Houten. ### De kloof tussen lokaal initiatief en landelijk beleid Op het congres sprak Jochen Mierau, hoogleraar economie van de gezondheidszorg. Hij trok een opvallende parallel. Volgens hem is een 'Urgenda-zaak voor preventie' onvermijdelijk. Net zoals burgers de overheid dwongen om klimaatdoelen serieus te nemen, zo zou dat ook kunnen gebeuren voor gezondheidspreventie. Het is een krachtige boodschap. Want terwijl lokale initiatieven bloeien, blijft Den Haag steken in mooie praatjes. Het probleem is simpel: preventie werkt. We weten dat investeren in gezondheid op de lange termijn miljarden bespaart. Toch blijft de financiering voor preventieprogramma's mager. Het is alsof je een lek in je dak hebt. Je kunt elke dag een emmer onder het lek zetten (dat is de curatieve zorg), maar waarom repareer je het lek niet gewoon (dat is preventie)? ### Wat werkt er wel in de praktijk? Gelukkig zijn er genoeg voorbeelden die laten zien dat preventie wel degelijk succesvol kan zijn: - Buurtgerichte beweegprogramma's voor senioren, zoals wandelgroepen onder begeleiding van een fysiotherapeut. - Valpreventiecursussen in wijkcentra, waar ouderen leren hoe ze hun balans kunnen verbeteren. - Gezondheidschecks bij de lokale huisarts, met advies op maat voor voeding en beweging. - Online platforms die ouderen helpen om sociaal actief te blijven, zoals digitale bingo of kooklessen. Deze initiatieven hebben één ding gemeen: ze ontstaan van onderop. Mensen in de wijk herkennen een behoefte en gaan ermee aan de slag. Ze wachten niet op toestemming uit Den Haag. Dat is bewonderenswaardig, maar het is ook kwetsbaar. Want zonder structurele financiering blijven dit vaak projecten van tijdelijke aard. ### De rol van technologie in preventie Technologie speelt een steeds grotere rol in preventie. Denk aan slimme horloges die hartritmes meten, apps die je herinneren aan je medicijnen, of persoonlijke alarmsystemen voor senioren. Deze tools helpen niet alleen bij het monitoren van gezondheid, maar geven ook een gevoel van veiligheid. Vooral voor ouderen die zelfstandig thuis wonen, kan technologie het verschil maken tussen eenzaamheid en een actief sociaal leven. Toch is technologie geen wondermiddel. Het moet toegankelijk zijn. Te veel apps en apparaten zijn nog te ingewikkeld voor de gemiddelde senior. En de kosten? Die kunnen oplopen tot honderden euro's per jaar. Dat is voor veel ouderen een drempel. ### Wat moet er veranderen? Het is tijd voor een andere aanpak. Niet alleen van onderop, maar ook van bovenaf. De overheid moet durven investeren in preventie, ook al zien we de resultaten pas over tien of twintig jaar. Dat vraagt om lef. Maar de alternatieven zijn duurder: meer ziekenhuisopnames, meer medicijngebruik, meer zorgkosten. Jochen Mierau heeft gelijk: een Urgenda-zaak voor preventie is niet gek. Het zou de overheid kunnen dwingen om serieus werk te maken van gezondheidspreventie. En dat is hard nodig. Want preventie bloeit van onderop, maar zonder landelijk beleid blijft het een verzameling losse initiatieven. Laten we hopen dat de boodschap van het congres in Houten niet verwaait. Onze gezondheid verdient beter.