Een politicus waagt een boude stelling: hebben we echt zeven umc's nodig?

Margriet Bos · 2026-08-24

Het is een uitspraak die je wel even laat stilstaan. Marjan Kaljouw, VVD-senator en voormalig topvrouw van de Nederlandse Zorgautoriteit, gooit een knuppel in het hoenderhok. Ze zegt dat Nederland te veel universitair medische centra (umc's) heeft. Dat is een flinke bewering, zeker als je bedenkt wat deze ziekenhuizen voor ons betekenen. Maar Kaljouw staat niet alleen. Al langer gonst er een gesprek binnen de zorg over de rol en het aantal umc's. Het zijn de topklinische centra, de plekken voor de meest complexe zorg en het wetenschappelijk onderzoek. Zijn zeven van zulke instituten nog wel van deze tijd? ### Waarom zouden we minder umc's nodig hebben? Laten we eerlijk zijn, de zorg staat onder enorme druk. Financiën zijn krap, personeelstekorten zijn groot en de vraag naar zorg blijft maar stijgen. In dat licht is het logisch om kritisch te kijken naar de inrichting van ons zorgstelsel. Misschien zitten er wel voordelen aan een kleiner aantal umc's: - Concentratie van hypergespecialiseerde zorg op minder locaties kan de kwaliteit ten goede komen. - Schaalvergroting kan leiden tot efficiëntere inzet van dure apparatuur en specialistische teams. - Het zou de concurrentie tussen umc's om onderzoeksgeld kunnen verminderen, waardoor samenwerking makkelijker wordt. Het klinkt rationeel. Toch voelt het ook een beetje als het opheffen van een bibliotheek in je eigen wijk. Ja, je kunt naar de volgende stad rijden, maar de drempel wordt wel hoger. ### Wat zeggen de tegenstanders? Natuurlijk klinkt er ook stevige kritiek. Want wat gebeurt er met de regionale toegankelijkheid? Een reis van Groningen naar Amsterdam of Rotterdam voor een zeldzame aandoening is voor een patiënt en familie een hele opgave. Ook vrezen sommigen voor het verlies van academische centra buiten de Randstad, wat een brain drain naar het westen kan versterken. En laten we de umc's zelf niet vergeten. Zij zijn niet alleen ziekenhuizen; het zijn de motor achter medische innovatie in Nederland. Hun onderzoek leidt tot nieuwe behandelingen die uiteindelijk in alle ziekenhuizen terechtkomen. Te veel concentratie zou die innovatiekracht kunnen schaden. ### Het gaat om meer dan alleen geld Het debat gaat vaak over kosten. En die zijn inderdaad hoog. De begroting van een umc loopt al snel in de honderden miljoenen euro's. Maar dit gesprek moet ook gaan over waarde. Wat leveren deze centra ons collectief op? Hoe verhoudt hun wetenschappelijke output zich tot de patiëntenzorg dichtbij huis? Een oud-collega van me in de zorg zei ooit: 'Een umc is als de brandweer voor de zorg. Je hoopt dat je ze niet nodig hebt, maar als je ze nodig hebt, zijn ze van levensbelang.' Die metafoor blijft me bij. Het gaat om een vangnet voor de meest complexe gevallen. ### Dus, wat vind jij? Hier komen we bij de kern. Dit is niet zomaar een bestuurlijke discussie voor achter gesloten deuren. Het raakt de toekomst van onze gezondheidszorg. De keuzes die we nu maken, bepalen voor een groot deel welke zorg onze ouders, en later wijzelf, over tien of twintig jaar kunnen krijgen. Moeten we streven naar minder, maar grotere en sterker gespecialiseerde umc's? Of is de spreiding over het land, met alle bijbehorende kosten, een essentieel goed dat we moeten koesteren voor de bereikbaarheid? Er is geen eenvoudig antwoord. Beide kanten hebben sterke argumenten. Het is een afweging tussen efficiëntie en toegankelijkheid, tussen centraal en decentraal, tussen geld en waarde. Daarom is jouw mening zo waardevol. Je ervaringen, of je nu zorgprofessional, patiënt, mantelzorger of gewoon betrokken burger bent, vormen de realiteit waar het beleid uiteindelijk over moet gaan. Dit gesprek gaat ons allemaal aan. Dus, wat vind jij eigenlijk? Is zeven te veel, of is het precies goed?