Wat de peiling onthult over de toekomst van umc's in Nederland

Margriet Bos · 2026-08-28

We hebben het allemaal wel eens gehoord, nietwaar? 'Nederland telt te veel umc's.' Het is een uitspraak die Marian Kaljouw deed, en eerlijk gezegd, ik dacht eerst: nou, dat is nogal een boude stelling. Maar weet je wat? Het blijkt helemaal niet zo boud te zijn. Sterker nog, veruit de meeste stemmers in een recente peiling zijn het met haar eens. Dat zette me aan het denken. Waarom voelt dit voor zoveel mensen als de waarheid? En wat betekent dit voor de toekomst van onze gezondheidszorg? Laten we daar eens dieper op in gaan, want het gaat hier niet zomaar om een mening. Het raakt aan hoe we zorg organiseren, toegankelijk houden en betaalbaar maken voor iedereen. ### Wat maakt een umc eigenlijk uniek? Universitair Medische Centra zijn niet zomaar ziekenhuizen. Ze combineren patiëntenzorg met wetenschappelijk onderzoek en onderwijs. Dat is hun kracht, maar ook hun complexiteit. Ze behandelen vaak de meest specialistische en zeldzame aandoeningen. Denk aan complexe kankerbehandelingen, orgaantransplantaties of geavanceerde neurologische ingrepen. De apparatuur alleen al kost vaak miljoenen euro's. Een MRI-scanner van de nieuwste generatie? Reken maar op een investering van rond de €2,5 miljoen. Maar die excellentie heeft een prijskaartje. De kosten per patiënt liggen er hoger. De focus op topreferente zorg kan soms ten koste gaan van de basis die dichtbij huis geleverd wordt. En daar knelt misschien wel de schoen voor veel mensen. ### De stem van het publiek: een duidelijk signaal De peiling waar we het over hebben, laat weinig ruimte voor twijfel. Een overweldigende meerderheid deelt de zorg over het aantal umc's. Dat is opmerkelijk. Het zijn niet alleen bestuurders of politici die dit roepen. Het zijn gewone mensen, potentiële patiënten, belastingbetalers. Hun argumenten zijn vaak heel herkenbaar: - Concentratie van dure voorzieningen op te weinig plekken - Lange reisafstanden voor patiënten (soms meer dan 100 kilometer) - Het gevoel dat basiszorg in de regio onder druk komt te staan - Vragen over efficiëntie en kostenbeheersing Het zijn zorgen die je begrijpt als je ziet hoe de zorglandschap verandert. Kleine ziekenhuizen moeten soms afdelingen sluiten, terwijl umc's uitbreiden. Die dynamiek voelt voor velen niet in balans. ### Is minder altijd beter? De nuance van het debat Laten we wel wezen: het gaat niet om het afschaffen van kwaliteit. Niemand wil dat topzorg verdwijnt. Het gaat om de vraag: kunnen we slimmer organiseren? Kunnen we netwerken vormen waarbij umc's echt alleen doen wat niemand anders kan? En laten we de rest overlaten aan uitstekende algemene ziekenhuizen? Een arts uit het veld zei me onlangs: 'Soms sturen we een patiënt naar het umc voor iets wat we hier ook prima hadden kunnen doen. Maar het protocol zegt: umc. Dat voelt niet altijd goed.' Dat is precies het punt. Het gaat om de juiste zorg op de juiste plek. Stel je voor: je hebt een complexe hartafwijking. Dan wil je absoluut naar het beste centrum. Maar voor een routine-operatie? Dan is dichtbij huis vaak beter voor je herstel, je sociale netwerk en je gemoedsrust. Die keuzevrijheid en logica lijken soms zoek te raken. ### De weg vooruit: minder umc's of anders werken? Misschien is 'minder umc's' niet de juiste framing. Misschien moeten we praten over 'anders werken'. Meer samenwerking tussen umc's onderling om dubbele investeringen te voorkomen. Striktere afspraken over welke zorg waar thuishoort. En investeren in de verbinding tussen umc's en perifere ziekenhuizen, zodat kennis beter stroomt. De technologie biedt kansen. Telemedicine kan consulten op afstand mogelijk maken. Gedeelde databases kunnen ervoor zorgen dat een specialist in het umc mee kan kijken zonder dat de patiënt hoeft te reizen. Het gaat om innovatie, niet alleen om bezuinigen. Wat de peiling vooral laat zien, is een verlangen naar gezond verstand. Naar een zorgstelsel dat excellent is waar het moet, en efficiënt en toegankelijk waar het kan. Dat is geen kritiek op de hardwerkende professionals in umc's. Integendeel. Het is een oproep om hun expertise optimaal in te zetten, op de plekken waar die het meeste verschil maakt. Dus was Kaljouw's stelling echt zo boud? Of zei ze gewoon hardop wat veel mensen al lang dachten? De peiling suggereert het laatste. En dat is waardevol. Het start een gesprek dat we moeten voeren, niet vanuit angst voor verandering, maar vanuit de wens naar de best mogelijke zorg voor iedereen, overal in Nederland. Dat gesprek is nu begonnen. En jij bent er deel van, simpelweg door hierover na te denken.