Het onzichtbare probleem in onze verpleeghuizen

Margriet Bos · 2026-09-03

Je zou denken dat verpleeghuizen overvol zitten, wachtlijsten hebben en dat er altijd meer vraag is dan aanbod. Maar er speelt iets anders, iets wat veel minder zichtbaar is. Het RIVM-onderzoek toont een verontrustend patroon: bijna een kwart van de verpleeghuizen kampt met toenemende leegstand. Dat is geen klein getal, dat gaat over bijna één op de vier locaties. Waarom is dat eigenlijk? Het zit 'm vooral in de terugloop van zorgzwaarteprofiel 4. Dat klinkt misschien als bureaucratische taal, maar het betekent simpelweg dat er minder mensen zijn die deze specifieke zorg nodig hebben. En het vervelende is: die leegstand kunnen ze niet compenseren met hogere profielen. Het systeem werkt niet flexibel genoeg. ### Waarom zorgzwaarteprofiel 4 zo belangrijk is Zorgzwaarteprofiel 4 vertegenwoordigt een bepaalde groep ouderen die zorg nodig hebben, maar niet de allerzwaarste. Ze kunnen nog best wat zelf, maar hebben wel dagelijkse ondersteuning nodig. De afname van deze groep heeft verschillende oorzaken. Mensen blijven langer thuis wonen, mantelzorg neemt toe, en de technologie maakt zelfstandig leven makkelijker. Wat je vaak ziet: - Meer ouderen kiezen voor thuiswonend met ondersteuning - Technologie zoals persoonlijke alarmsystemen geeft extra veiligheid - Gemeenten investeren in wijkteams en preventieve zorg - De drempel naar een verpleeghuis wordt steeds hoger ### De paradox: meer vraag naar Wlz-zorg Hier komt de paradox om de hoek kijken. Terwijl er leegstand is in verpleeghuizen, groeit de vraag naar Wlz-zorg wel. De Wet langdurige zorg is bedoeld voor mensen die blijvend 24 uur per dag zorg nodig hebben in de nabijheid. Die vraag stijgt, maar dat betekent niet automatisch dat verpleeghuizen volstromen. Het probleem zit 'm in de mismatch. De mensen die Wlz-zorg nodig hebben, hebben vaak een zwaarder zorgprofiel. En de bedden die leegstaan zijn juist voor lichtere zorgvragen. Het is alsof je een restaurant hebt vol tafels voor twee, terwijl er vooral groepen van vier of zes binnenkomen. De ruimte is er, maar niet in de juiste configuratie. ### De menselijke kant van de leegstand Laten we even stilstaan bij wat dit betekent voor de mensen die er werken en wonen. Voor zorgmedewerkers voelt leegstand vaak als onzekerheid. Zijn er straks nog wel genoeg banen? Voor bewoners kan het eenzaam voelen als kamers leeg blijven staan. En voor familie roept het vragen op over de toekomst van de voorziening. Een zorgmanager vertelde me laatst: "We hebben twintig lege kamers, maar kunnen onze begroting niet halen. Tegelijkertijd moeten we mensen wegsturen omdat we niet de juiste zorg kunnen bieden. Het voelt alsof je met de verkeerde schoenen aan moet gaan hardlopen." ### Wat kunnen we hieraan doen? Er zijn wel mogelijkheden, maar die vragen om durf en aanpassingsvermogen. Sommige verpleeghuizen experimenteren al met flexibele indelingen. Ze maken bijvoorbeeld units waar verschillende zorgniveaus gemengd worden. Anderen richten zich meer op kortdurende opvang of respijtzorg. De kernvraag is: hoe maken we zorginstellingen toekomstbestendig? Het antwoord ligt niet in vasthouden aan oude modellen, maar in meebewegen met wat er nodig is. Dat betekent soms pijnlijke keuzes maken, maar wel noodzakelijke. De leegstand is niet alleen een financieel probleem. Het gaat over hoe we als samenleving omgaan met zorg voor ouderen. Blijven we vastzitten in systemen en profielen, of vinden we manieren om zorg écht passend te maken? Het RIVM-onderzoek is een wake-up call, niet om in paniek te raken, maar om na te denken over nieuwe wegen. Want uiteindelijk draait het niet om bezettingspercentages of zorgprofielen. Het draait om mensen die zorg nodig hebben en mensen die zorg willen geven. Als we dat gesprek centraal stellen, vinden we vast oplossingen die werken voor iedereen.