Onderzoek toont aan: mantelzorg afdwingen in Lang Leven Thuisflats werkt averechts

Margriet Bos · 2026-07-23

### Mantelzorg afdwingen: een goedbedoeld maar mislukt idee De gedachte dat vitale ouderen in een Lang Leven Thuisflat automatisch voor hun kwetsbare buren zorgen, klinkt mooi. Maar het is romantisch wensdenken. Uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam blijkt dat dit idee vaak averechts werkt. Onderzoeker Jante Schmidt zegt: "Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg." Het klinkt logisch: je woont samen in een flat, dus je helpt elkaar. Maar de realiteit is anders. Ouderen die zelf nog vitaal zijn, voelen zich vaak overvraagd. Ze hebben hun eigen leven, hun eigen uitdagingen. En ineens moeten ze ook nog voor hun buren zorgen? Dat zorgt voor spanning, niet voor saamhorigheid. ### Wat gaat er mis? - **Verwachtingen zijn te hoog**: De overheid en woningcorporaties hopen dat informele zorg de tekorten in de professionele zorg opvangt. Maar dat legt te veel druk op vrijwilligers. - **Gemeenschapsopbouw lijdt eronder**: Als mensen het gevoel hebben dat ze verplicht worden om te zorgen, trekken ze zich juist terug. Ze worden wantrouwend en minder geneigd om spontaan te helpen. - **Kwetsbare ouderen voelen zich een last**: In plaats van dat er een echte gemeenschap ontstaat, ontstaat er een situatie waarin kwetsbare bewoners zich schuldig voelen omdat ze hulp nodig hebben. > "Het probleem is dat we mantelzorg zien als een oplossing voor structurele tekorten in de zorg. Maar dat is geen basis voor een gezonde gemeenschap." – Jante Schmidt ### Hoe kan het beter? Gelukkig zijn er alternatieven. In plaats van mantelzorg af te dwingen, kunnen we gemeenschapsopbouw stimuleren op een manier die wél werkt: - **Creëer ontmoetingsplekken**: Een gezamenlijke tuin, een koffiehoek of een hobbyruimte. Mensen leren elkaar op een natuurlijke manier kennen. - **Faciliteer vrijwillige hulp**: Organiseer een systeem waarin bewoners zelf kunnen aangeven wat ze willen doen. Geen verplichtingen, maar kansen. - **Blijf professionele zorg inzetten**: Mantelzorg is mooi, maar het mag nooit een vervanging zijn voor professionele zorg. Zeker niet bij complexe zorgvragen. ### Wat betekent dit voor senioren en hun mantelzorgers? Voor senioren die in een Lang Leven Thuisflat wonen of overwegen om er te gaan wonen, is het belangrijk om realistische verwachtingen te hebben. Vraag jezelf af: - Wil ik echt deel uitmaken van een gemeenschap, of zoek ik vooral zelfstandigheid? - Ben ik bereid om af en toe een helpende hand te bieden, zonder dat het een verplichting wordt? - Zijn er voldoende professionele zorgopties in de buurt voor als het nodig is? Ook voor mantelzorgers is het goed om te weten dat ze niet alles alleen hoeven te doen. Het is oké om grenzen te stellen en hulp in te schakelen. Een persoonlijk alarm kan bijvoorbeeld een uitkomst zijn voor kwetsbare ouderen, zodat ze zelfstandig kunnen blijven wonen zonder dat hun buren constant op scherp hoeven te staan. ### De rol van technologie Een persoonlijk alarmsysteem kan een groot verschil maken. Het geeft ouderen de vrijheid om zelfstandig te leven, terwijl mantelzorgers en buren weten dat er een vangnet is. Denk aan: - Een alarmknop die je om je nek of pols draagt. - Automatische valdetectie. - Direct contact met een alarmcentrale of naasten. Dit soort hulpmiddelen nemen de druk weg van informele zorg. Ze zorgen ervoor dat hulp pas wordt ingeschakeld als het echt nodig is, zonder dat iemand constant over je schouder meekijkt. ### Conclusie Mantelzorg afdwingen in Lang Leven Thuisflats werkt niet. Het leidt tot weerstand, schuldgevoelens en een zwakkere gemeenschap. Maar dat betekent niet dat we het idee van samenwonen en elkaar helpen moeten opgeven. Het gaat erom hoe we het aanpakken. Met realistische verwachtingen, goede voorzieningen en slimme technologie kunnen we wél een omgeving creëren waarin ouderen zich veilig en gewaardeerd voelen.