Nederland heeft te veel UMC's: Deze verrassende uitkomst blijkt breed gedragen

Margriet Bos · 2026-08-28

Stel je eens voor: je zit aan de keukentafel met een kop koffie en iemand zegt: "We hebben te veel universitaire medische centra in Nederland." Klinkt best stevig, toch? Maar wat als blijkt dat je helemaal niet alleen staat met die gedachte? Dat is precies wat er gebeurde toen Marian Kaljouw deze stelling poneerde. Wat misschien als een boude uitspraak voelde, blijkt helemaal niet zo controversieel te zijn als je zou denken. Sterker nog, de meeste mensen die erover nadachten, knikten instemmend. ### Waarom dit gesprek zo belangrijk is Laten we even stilstaan bij waarom dit überhaupt ter sprake komt. Universitaire medische centra zijn natuurlijk van levensbelang - ze doen baanbrekend onderzoek en behandelen de meest complexe gevallen. Maar hoeveel heb je er nodig? En waar moeten ze staan? Het is een beetje zoals met bakkers in een dorp. Eén is fijn, twee kan handig zijn, maar bij tien wordt het wat onhandig. Iedereen moet brood, maar de vraag is hoe je dat het beste organiseert. - Concentratie van expertise op bepaalde plekken - Reistijden voor patiënten en medewerkers - Kosten voor onderhoud en innovatie - Samenwerking met regionale ziekenhuizen ### Wat de meningen ons vertellen Toen mensen de kans kregen om hierover te stemmen, gebeurde er iets opvallends. De meerderheid bleek het eigenlijk best eens te zijn met het idee dat we misschien wel wat UMC's kunnen herschikken. Niet afschaffen, maar anders organiseren. Dat zegt wat over hoe we naar onze gezondheidszorg kijken. We willen allemaal de beste zorg, maar we vragen ons ook af of het niet efficiënter kan. Of goedkoper, zonder dat de kwaliteit eronder lijdt. "Soms moet je dingen anders gaan doen om ze beter te maken," zei iemand me laatst. En dat klopt wel. Stilstaan is achteruitgaan, vooral in de zorg. ### De praktische kant van het verhaal Laten we concreet worden. Stel je voor dat je in Groningen woont en gespecialiseerde zorg nodig hebt die alleen in Rotterdam beschikbaar is. Dat is bijna 250 kilometer reizen. Voor iemand die gezond is al een behoorlijke trip, maar voor een patiënt? Dat is een hele onderneming. En dan hebben we het nog niet over de kosten. Een universitair medisch centrum runnen is geen goedkoop grapje. We praten over miljoenen euro's per jaar aan alleen al onderhoud en apparatuur. Tel daar personeelskosten bij op en je begrijpt waarom de discussie gevoerd wordt. ### Wat dit betekent voor de toekomst Dit gesprek gaat niet over minder zorg. Integendeel. Het gaat over betere zorg, op de juiste plek, voor de juiste prijs. Het gaat over kijken naar wat we hebben en afvragen: kunnen we dit slimmer doen? Misschien betekent het dat sommige specialismen zich concentreren op bepaalde locaties. Of dat er meer samenwerking komt tussen UMC's onderling. Wie weet ontstaan er wel nieuwe vormen van zorg die we nu nog niet kunnen bedenken. Wat duidelijk is geworden uit dit hele gesprek, is dat Nederlanders nuchter nadenken over hun zorg. We willen kwaliteit, maar we willen ook dat het betaalbaar blijft. We willen innovatie, maar niet ten koste van alles. ### De menselijke maat Uiteindelijk draait het allemaal om mensen. Om patiënten die de best mogelijke behandeling verdienen. Om artsen en verpleegkundigen die hun werk goed willen doen. Om families die hun dierbaren zo goed mogelijk verzorgd willen zien. Als we het hebben over UMC's, hebben we het eigenlijk over al die mensen. Over hoe we hen het beste kunnen ondersteunen. En soms betekent dat keuzes maken die in eerste instantie moeilijk voelen, maar op de lange termijn beter zijn voor iedereen. Dat is wat deze discussie zo waardevol maakt. Het laat zien dat we samen nadenken over hoe we onze zorg willen vormgeven. Niet vanuit angst voor verandering, maar vanuit de wens om het beter te doen. En dat is, vind ik, een heel gezond uitgangspunt.