Nederland heeft te veel umc's - En deze poll bewijst dat veel mensen dat denken

Margriet Bos · 2026-08-28

Marian Kaljouw zei het een tijdje terug vrij stellig: Nederland heeft te veel universitair medische centra. Toen die uitspraak in het nieuws kwam, dachten veel mensen misschien dat ze er alleen voor stond. Maar wat blijkt? Verreweg de meeste mensen die meededen aan een recente poll zijn het gewoon met haar eens. Dat zet je toch aan het denken. Als zo'n 'boude' stelling eigenlijk gewoon een breed gedeelde mening is, wat zegt dat dan over ons zorgstelsel? We hebben het hier over grote, complexe instellingen die cruciaal zijn voor onze gezondheidszorg. Toch lijkt er een groeiend gevoel te zijn dat de balans misschien zoek is. ### Wat betekent 'te veel' eigenlijk? Laten we eerst even kijken wat we bedoelen als we zeggen dat er 'te veel' umc's zijn. Niemand wil natuurlijk dat er minder hoogwaardige zorg beschikbaar is. Het gaat meer om de verdeling, de overlap in specialistische zorg, en de enorme kosten die met deze topinstituten gemoeid gaan. Elk umc is een miljoenenoperatie, vaak gesubsidieerd met publiek geld. De vraag die bij veel mensen leeft is: kunnen we dezelfde kwaliteit van zorg leveren met een slimmere, meer geconcentreerde opzet? Zorgen we voor versnippering van expertise door te veel van deze zware centra te hebben? Het zijn geen eenvoudige vragen, maar de poll-uitslag suggereert dat ze wel degelijk leven. ### De stem van het publiek Wat opvalt aan de poll-resultaten is niet alleen dat mensen het eens zijn met Kaljouw, maar ook hoe overtuigend die meerderheid is. Dit is geen nipte overwinning of een licht voordeel. We hebben het over een duidelijke, klare mening die uit de samenleving komt. Dat is belangrijk om te beseffen. Soms lijkt het in discussies over de zorg alsof alleen bestuurders, politici en directeuren aan het woord zijn. Maar de mensen die uiteindelijk gebruik moeten maken van die zorg - of ervoor betalen via belastingen - hebben hier dus een duidelijke visie op. En die visie is: er kan best wat geschoven worden. - Mensen maken zich zorgen over de kosten van onze zorg - Er is twijfel over de efficiëntie van zo veel topinstituten - De behoefte aan meer regionale spreiding van expertise wordt gevoeld - De concentratie van dure onderzoeken en behandelingen op enkele plekken roept vragen op ### Waarom deze discussie nu? De zorg staat onder druk, dat weten we allemaal. De wachtlijsten groeien, de kosten stijgen elk jaar, en het personeelstekort is een serieus probleem. In dat licht is het logisch dat mensen kritisch kijken naar hoe we onze middelen inzetten. Als je elke euro twee keer moet omdraaien, ga je automatisch nadenken over de meest effectieve besteding. Een umc is niet zomaar een ziekenhuis. Het zijn de topreferentiecentra van Nederland, waar de meest complexe zorg plaatsvindt en waar veel medisch onderzoek gebeurt. Maar als je er acht hebt in een land van ongeveer 17 miljoen inwoners, is dat dan optimaal? Of creëren we onnodige concurrentie en versnippering van schaarse middelen? > 'Soms moet je durven vragen of het gras echt groener is bij acht umc's, of dat zes misschien net zo goed - of zelfs beter - zouden zijn voor de kwaliteit van zorg in heel Nederland.' ### De weg vooruit Natuurlijk gaat het niet om simpelweg umc's sluiten. Dat zou rampzalig zijn voor de patiëntenzorg en het medisch onderzoek. Het gaat om een fundamentele herbezinning op hoe we onze topzorg organiseren. Moeten alle umc's precies hetzelfde doen? Kunnen we bepaalde hypergespecialiseerde zorg beter concentreren op twee of drie locaties in plaats van acht? De poll laat zien dat het draagvlak voor zo'n discussie er is. Mensen zijn klaar voor een eerlijk gesprek over de toekomst van onze zorg. Ze snappen dat we keuzes moeten maken, en ze lijken bereid om te kijken naar andere modellen. Het mooie is: dit is geen kwestie van 'minder zorg'. Het is een kwestie van slimmere zorg. Betere zorg. Zorg die voor iedereen in Nederland toegankelijk en betaalbaar blijft, nu en in de toekomst. De uitslag van deze poll is niet het eindpunt van een discussie, maar juist het begin. Het is een duidelijk signaal dat Nederlanders mee willen denken over hun zorgstelsel. En dat, uiteindelijk, is het belangrijkste om mee te nemen. Of je nu wel of niet eens bent met Marian Kaljouw, de discussie is geopend. En die discussie wordt niet alleen gevoerd in bestuurskamers en politieke vergaderzalen, maar ook gewoon onder Nederlanders. Dat is gezond. Dat is nodig. Want zorg, dat is uiteindelijk iets van ons allemaal.