Nederland heeft te veel umc's: de verrassende mening van de meerderheid

Margriet Bos · 2026-08-28

Weet je, soms hoor je een uitspraak en denk je: 'Nou, dat is behoorlijk stellig.' Dat was precies mijn eerste gedachte toen ik de woorden van Marian Kaljouw las. Zij stelde namelijk dat Nederland te veel universitair medische centra telt. Maar wat blijkt? Haar mening is helemaal niet zo alleenstaand als je misschien zou denken. ### De poll die veelzeggend bleek Toen er een poll werd uitgezet over dit onderwerp, kwam er iets interessants naar voren. Veruit de meeste stemmers bleken het met Kaljouw eens te zijn. Dat zette me aan het denken. Want wat betekent dit eigenlijk voor onze gezondheidszorg? En waarom voelen zoveel mensen dit zo? Het gaat hier niet om een kleine meerderheid. We hebben het over een significant deel van de respondenten dat zegt: 'Ja, Nederland heeft inderdaad te veel umc's.' Dat is opmerkelijk, want universitair medische centra zijn toch de top van onze zorgpiramide? Toch lijkt er een breed gedragen gevoel te zijn dat de balans niet helemaal klopt. ### Wat betekent 'te veel' eigenlijk? Laten we daar eens over nadenken. Wat bedoelen we precies met 'te veel umc's'? Ik zie een paar mogelijke interpretaties: - Er zijn te veel gespecialiseerde centra voor de behoeften van de bevolking - De kosten zijn niet in verhouding tot de meerwaarde - Er ontstaat concurrentie in plaats van samenwerking - Regionale ziekenhuizen worden uitgehold Het interessante is dat deze discussie niet nieuw is. Al jaren klinken er geluiden over de verhouding tussen algemene ziekenhuizen en academische centra. Maar nu lijkt het sentiment breder te worden gedragen dan voorheen. ### De stem van de zorgprofessional Wat me vooral opvalt, is wie er allemaal meepraat. Het zijn niet alleen beleidsmakers of bestuurders. Juist de mensen die dagelijks in de zorg werken, lijken deze mening te delen. En dat zegt wat. Want zij zien hoe het systeam in de praktijk functioneert. Een collega vertelde me laatst: 'Soms voelt het alsof we allemaal hetzelfde proberen te doen, maar dan op verschillende plekken.' Dat raakte me. Want zouden we niet meer kunnen bereiken door beter samen te werken? Door complementair te zijn in plaats van concurrerend? ### De financiële kant van het verhaal Laten we ook niet vergeten dat zorg geld kost. Veel geld. En universitair medische centra zijn nu eenmaal duurder in exploitatie dan regionale ziekenhuizen. Dat is logisch - onderzoek, gespecialiseerde apparatuur en topartsen kosten nu eenmaal meer. Maar de vraag is: leveren ze ook proportioneel meer waarde? Als ik naar de cijfers kijk, zie ik dat de kosten per behandeling in umc's gemiddeld hoger liggen. Soms wel 20-30% hoger dan in algemene ziekenhuizen. Nu is kwaliteit belangrijk, maar we moeten ons afvragen of elke patiënt die extra kosten waard is. Want uiteindelijk betaalt de samenleving deze rekening. ### Een blik naar de toekomst Waar gaat dit heen? Ik denk dat we op een kantelpunt staan. De discussie over umc's is niet langer iets voor de bestuurskamers. Het leeft onder zorgprofessionals, onder patiënten, onder eigenlijk iedereen die met zorg te maken heeft. Misschien moeten we niet zozeer kijken naar 'minder umc's', maar naar 'slimmere umc's'. Naar een systeem waarin elk centrum zijn eigen expertise heeft. Waarin patiënten niet naar het dichtstbijzijnde academische ziekenhuis gaan, maar naar het ziekenhuis dat gespecialiseerd is in hun aandoening. ### Wat betekent dit voor jou? Als zorgprofessional merk je dit waarschijnlijk al in je dagelijkse werk. Meer administratie, meer regeldruk, meer verantwoordingsplicht. Maar ook: soms het gevoel dat je niet kunt doen wat je het beste kunt - namelijk patiënten helpen. Als patiënt of familielid merk je het misschien aan wachtlijsten. Aan doorverwijzingen die niet altijd logisch lijken. Aan het gevoel dat je van het kastje naar de muur wordt gestuurd. ### Een persoonlijke noot Ik wil eindigen met iets wat me laatst werd verteld door een ervaren chirurg. Hij zei: 'We zijn zo druk met het systeem optimaliseren dat we vergeten waar het echt om draait: de patiënt.' Die uitspraak bleef me bij. Want uiteindelijk gaat het daarom, nietwaar? De pollresultaten laten zien dat veel mensen het huidige systeem niet optimaal vinden. Dat is geen kritiek op de mensen die er werken - integendeel. Het is een roep om een zorgsysteem dat beter functioneert voor iedereen. Voor patiënten, voor professionals, voor de samenleving als geheel. En misschien begint dat met een eerlijk gesprek. Een gesprek waarin we durven te zeggen wat niet werkt. Waarin we samen zoeken naar oplossingen. Want zoals deze poll laat zien: we zijn met velen die denken dat het beter kan. En dat is een goed beginpunt voor verandering.