Nederland heeft te veel UMC's: Wat de poll echt onthulde

Margriet Bos · 2026-08-28

Marian Kaljouw zei het onlangs hardop: Nederland telt te veel umc's. Toen ik die uitspraak voor het eerst hoorde, dacht ik: 'Dat is nogal een boude stelling.' Maar weet je wat? Het blijkt helemaal niet zo boud te zijn. Sterker nog, veruit de meeste stemmers in een recente poll zijn het gewoon met haar eens. Dat zette me aan het denken. We hebben het natuurlijk over de universitaire medische centra. Die zijn ontzettend belangrijk voor ons land, dat staat buiten kijf. Ze doen baanbrekend onderzoek, behandelen complexe patiënten en leiden onze toekomstige artsen op. Maar de vraag die steeds vaker opduikt is simpel: hebben we er echt zoveel nodig? ### Waarom deze discussie nu oplaait Het gesprek over de umc's is niet nieuw, maar het krijgt nu wel nieuwe urgentie. De zorgkosten blijven stijgen, de druk op het personeel is enorm en de vraag naar gespecialiseerde zorg verandert. We kunnen niet alles overal blijven doen. Dat is gewoon niet efficiënt, en het kost handenvol geld. Wat me opviel aan de poll-uitslag is hoe duidelijk de mening is. Dit zijn geen kleine verschillen. We hebben het over een overweldigende meerderheid die vindt dat er iets moet veranderen. Dat zegt iets over hoe mensen de zorg ervaren, of beter gezegd: hoe ze denken dat de zorg beter kan. ### Wat de voor- en nadelen zijn Laten we even naar beide kanten kijken. Aan de ene kant hebben umc's unieke voordelen: - Ze combineren patiëntenzorg met onderzoek en onderwijs - Ze trekken topwetenschappers en specialisten aan - Ze kunnen zeer complexe zorg leveren die kleinere ziekenhuizen niet kunnen Maar aan de andere kant zijn er serieuze zorgen: - De kosten per behandeling zijn vaak hoger - Er kan overlapping zijn tussen verschillende umc's - De concentratie van expertise op enkele plekken kan toegankelijkheid beperken Een arts die ik sprak, zei het zo: 'We moeten niet minder goede zorg willen, maar slimmere zorg. Soms betekent dat samenwerken in plaats van concurreren.' Dat raakte me, want het gaat niet over minder, maar over beter. ### Hoe de toekomst eruit zou kunnen zien Stel je voor dat we de umc's anders zouden organiseren. Niet als aparte vestingen, maar als een netwerk. Waarin elk centrum zich specialiseert in wat het écht goed kan, en waarin patiëntenstromen logischer worden. Waarin onderzoek niet acht keer hetzelfde gebeurt, maar waarin kennis wordt gedeeld. Het gaat natuurlijk niet alleen om geld, al speelt dat wel een rol. Volgens recente cijfers gaat er jaarlijks miljarden euro's naar de umc's. Als we daar slimmer mee omgaan, kunnen we misschien meer mensen helpen, of betere zorg bieden voor hetzelfde geld. Wat me het meest verraste is hoezeer dit onderwerp leeft. Mensen hebben er een mening over, en die mening is vaak beter onderbouwd dan je zou denken. Ze zien wat er in hun eigen regio gebeurt, welke wachttijden er zijn, en welke zorg wel of niet beschikbaar is. ### De menselijke kant van de discussie Laten we niet vergeten dat het hier over mensen gaat. Over patiënten die de beste zorg verdienen, over artsen en verpleegkundigen die keihard werken, en over onderzoekers die levens redden. Elke verandering moet daarom zorgvuldig gebeuren, met oog voor wat er al goed gaat. Maar stilstand is ook geen optie. De zorg van vandaag is niet de zorg van morgen. Technologie verandert, behandelmethoden verbeteren, en wat patiënten nodig hebben evolueert. Onze ziekenhuizen moeten mee-evolueren. De poll laat zien dat veel Nederlanders dat snappen. Ze zien dat 'meer van hetzelfde' niet altijd de oplossing is. Soms moet je dingen anders doen om ze beter te doen. Marian Kaljouw had misschien gelijk toen ze die boude stelling deed. Het interessante is niet dat ze het zei, maar dat zoveel mensen het met haar eens zijn. Dat zegt iets over ons zorgstelsel, over hoe we denken over kwaliteit en toegankelijkheid, en over wat we belangrijk vinden. Het gesprek is begonnen, en volgens mij is dat alleen maar gezond. Want als we het niet hebben over hoe het beter kan, doen we het nooit beter.