Nederland heeft te veel umc's - En deze poll bewijst het

Margriet Bos · 2026-08-28

Marian Kaljouw zei het onlangs vrij hardop: Nederland telt te veel umc's. Dat klonk misschien als een boude stelling, een mening van één persoon die tegen de stroom in zwemt. Maar wat blijkt? Veruit de meeste stemmers in een recente poll zijn het gewoon met haar eens. Dat zet je toch aan het denken. We hebben het hier natuurlijk over universitaire medische centra. Die grote, prestigieuze ziekenhuizen waar het allerbeste onderzoek plaatsvindt en de meest complexe zorg wordt geleverd. Niemand twijfelt aan hun kwaliteit. Maar de vraag die steeds luider klinkt, is: hebben we er wel zoveel nodig? ### Waarom zouden minder umc's beter kunnen zijn? Het is een vraag die niet alleen over geld gaat, hoewel de kosten natuurlijk enorm zijn. Het gaat ook om concentratie van kennis. Stel je voor: je hebt een zeldzame aandoening. Waar wil je dan liever terechtkomen? In een centrum dat daar gespecialiseerd in is en tientallen vergelijkbare patiënten per jaar ziet, of in een centrum dat het er maar een paar behandelt? Specialisatie leidt tot betere uitkomsten. Dat weten we. En als je expertise verdeelt over te veel locaties, wordt het voor iedere locatie moeilijker om die topkwaliteit te behouden. Het wordt een uitdaging om genoeg patiënten met een specifieke aandoening te zien om echt expert te worden. En om voldoende onderzoek te doen. - Concentratie van kennis en kunde op minder plekken - Hogere kwaliteit van zorg voor complexe aandoeningen - Efficiënter gebruik van dure apparatuur en gespecialiseerd personeel - Mogelijk lagere kosten op de lange termijn ### Wat zeggen de cijfers en de mensen? De poll waar het hier over gaat, laat een duidelijk beeld zien. Het merendeel van de stemmers denkt dat we in Nederland met minder umc's toe kunnen. Dat is opvallend. Het betekent dat dit gevoel niet alleen leeft bij bestuurders of beleidsmakers, maar breed wordt gedragen. Marian Kaljouw is dus zeker niet de enige met dit idee. Haar uitspraak was misschien de vonk die het gesprek op gang bracht, maar de brandstof lag er al. Veel mensen zien de logica ervan in. Ze vragen zich af of we onze middelen niet slimmer kunnen inzetten. > "Het is tijd voor een eerlijk gesprek over de toekomst van onze topzorg. Concentratie kan kwaliteit verhogen, versnippering remt innovatie." Dat is eigenlijk de kern. We willen allemaal de beste zorg, voor onszelf en voor onze dierbaren. De vraag is alleen: wat is daarvoor de beste organisatievorm? Blijven we vasthouden aan het huidige aantal umc's, of durven we te kijken naar een model waarbij we specialistische zorg bundelen? ### De keerzijde van de medaille Natuurlijk is er ook een andere kant. Minder umc's betekent dat patiënten mogelijk verder moeten reizen voor gespecialiseerde zorg. Voor iemand in Groningen wordt een bezoek aan het Amsterdam UMC al snel een reis van meer dan 200 kilometer. Dat is een hele onderneming, zeker als je ziek bent. Het gaat ook om de binding met de regio. Umc's zijn vaak belangrijke werkgevers en trekken talent aan. Wat gebeurt er met de innovatiekracht van een regio als zo'n centrum verdwijnt of zijn functie verandert? Dat zijn terechte vragen die niet zomaar weggewuifd kunnen worden. De oplossing ligt waarschijnlijk niet in een simpel 'minder is beter'. Het gaat om slimmer. Misschien betekent het dat umc's zich meer gaan toeleggen op superspecialistische zorg, terwijl andere ziekenhuizen meer algemeen-specialistische zorg overnemen. Of dat er betere samenwerkingsverbanden komen, waarbij expertise gedeeld wordt zonder dat patiënten altijd hoeven te reizen. ### De weg vooruit Het gesprek is begonnen, en dat is goed. De poll laat zien dat er draagvlak is voor verandering. De volgende stap is om dit gesprek uit te diepen. Niet met angst, maar met de wens om de zorg toekomstbestendig te maken. We moeten kijken naar wat er in andere landen goed werkt. Hoe organiseren zij hun topzorg? Wat zijn de voor- en nadelen? En bovenal: hoe zorgen we ervoor dat de patiënt centraal blijft staan in elk nieuw model? Het zal niet makkelijk zijn. Belangen zijn groot, en verandering roept altijd weerstand op. Maar als de meerderheid van de mensen in een poll aangeeft dat het huidige aantal umc's niet optimaal is, dan mogen we die stem niet negeren. Het is een signaal dat het tijd is voor een fundamenteel gesprek over de inrichting van onze gezondheidszorg. Voor nu, en voor de generaties die nog komen.