Mogen artsen behandelingen weigeren? Dit zegt de wet

Margriet Bos · 2026-08-03

Passende zorg is een term die je steeds vaker hoort. Maar wat betekent het eigenlijk in de praktijk? Het gaat niet alleen om het bieden van de juiste zorg, maar ook om het durven weigeren van een behandeling. Niet omdat de behandeling slecht is of niet werkt voor de patiënt, maar omdat die niet past binnen de principes van passende zorg. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk is het een stuk ingewikkelder. Emeritus hoogleraar Jaap Sijmons stelt dat artsen hiervoor juridische rugdekking nodig hebben. Zonder die rugdekking durven zorgverleners niet altijd de moeilijke beslissing te nemen. En dat begrijp ik wel. Niemand wil immers het verwijt krijgen dat je een patiënt in de steek laat. Maar aan de andere kant: is het wel verantwoord om een behandeling uit te voeren waarvan je weet dat die niet passend is? ### Wat is passende zorg precies? Passende zorg gaat over meer dan alleen medisch-technische mogelijkheden. Het draait om de vraag: wat heeft deze patiënt écht nodig? Dat betekent dat je niet alleen kijkt naar de ziekte, maar ook naar de persoon. Naar diens levensfase, wensen, en kwaliteit van leven. Soms is de beste behandeling juist géén behandeling. Maar dat gesprek voeren is niet makkelijk. Zeker niet als een patiënt of familie erop aandringt om alles te proberen wat mogelijk is. Dan ontstaat er een spanningsveld tussen wat medisch kan en wat menselijk verstandig is. Artsen zitten daardoor regelmatig klem tussen de wens van de patiënt en hun professionele oordeel. ### De juridische kant van het verhaal Sijmons pleit dus voor juridische duidelijkheid. Een arts moet een behandeling kunnen weigeren zonder bang te hoeven zijn voor juridische consequenties. Dat betekent niet dat artsen zomaar naar eigen inzicht kunnen handelen. Nee, het gaat om een zorgvuldige afweging, bij voorkeur in overleg met de patiënt en het zorgteam. Maar wat als die afweging leidt tot een weigering? Dan moet dat wel goed onderbouwd worden. De arts moet kunnen uitleggen waarom een behandeling niet passend is. En die uitleg moet ook juridisch standhouden. Dat vraagt om duidelijke richtlijnen en protocollen. Niet alleen voor artsen, maar ook voor zorginstellingen. ### Wat vinden zorgprofessionals zelf? Uit gesprekken met zorgverleners blijkt dat er wisselend over wordt gedacht. Sommigen vinden dat de arts altijd het laatste woord moet hebben. Anderen benadrukken juist het belang van gedeelde besluitvorming. De patiënt moet immers ook een stem hebben in wat er met zijn of haar lichaam gebeurt. Hoe zorg je daar een balans in? - Duidelijke landelijke richtlijnen voor passende zorg - Meer ruimte voor overleg tussen arts en patiënt - Juridische bescherming voor zorgvuldig onderbouwde weigeringen - Meer aandacht voor communicatietraining in de zorgopleidingen ### De rol van de patiënt Een behandeling weigeren is nooit een eenzijdige beslissing. De patiënt hoort daarin meegenomen te worden. Dat betekent eerlijk uitleggen waarom een bepaalde behandeling niet wordt voorgesteld of uitgevoerd. En ook luisteren naar de angst of onzekerheid die daarbij komt kijken. Soms is er tijd nodig om tot een gezamenlijk besluit te komen. Maar er zijn ook situaties waarin haast geboden is. Denk aan een spoedoperatie of een acute behandeling. Dan is er weinig ruimte voor langdurig overleg. Toch blijft het belangrijk om de keuze helder te communiceren. Ook achteraf moet de beslissing navolgbaar zijn. ### Wat betekent dit voor de praktijk? Voor zorgprofessionals betekent dit dat ze zich moeten blijven ontwikkelen. Niet alleen medisch, maar ook op het gebied van ethiek en communicatie. Passende zorg is namelijk geen statisch begrip. Het verandert met nieuwe inzichten, nieuwe technologieën en veranderende maatschappelijke verwachtingen. Ook voor zorginstellingen ligt er een taak. Zij moeten een cultuur creëren waarin het bespreekbaar is om een behandeling te weigeren. Dat vraagt om lef en openheid. En om een omgeving waarin fouten mogen worden gemaakt, zolang er maar zorgvuldig is gehandeld. ### Jouw mening telt De vraag is nu: wat vind jij? Moet een arts een behandeling kunnen weigeren als die niet past binnen de principes van passende zorg? Of weegt de wens van de patiënt zwaarder? Het is een complex vraagstuk waar geen eenvoudig antwoord op bestaat. Toch is het belangrijk dat dit gesprek wordt gevoerd. Want alleen door met elkaar in gesprek te blijven, kunnen we de zorg beter maken. Reageer op de Zorgvisie-poll van deze week en laat je stem horen.