Zorgfraude aanpakken: waarom Menzis de Wet Bibob nodig heeft

Margriet Bos · 2026-08-14

Zorgfraude is een probleem dat de zorgsector al jaren bezighoudt. Het kost de samenleving miljarden en ondermijnt het vertrouwen in de zorg. Toch blijkt het aanpakken ervan in de praktijk behoorlijk lastig. Zorgkantoor Menzis wil daar verandering in brengen en zet daarbij een opvallend middel in: de Wet Bibob. Maar is dat wel de juiste weg? Uit een recente peiling onder lezers van Zorgvisie blijkt dat een ruime meerderheid vindt dat Menzis de Wet Bibob moet kunnen inzetten om zorgfraude tegen te gaan. De politiek zou dat snel juridisch moeten regelen. Maar wat houdt dit precies in en waarom is het zo belangrijk? ### Wat is de Wet Bibob eigenlijk? De Wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het Openbaar Bestuur, kortweg Wet Bibob, is oorspronkelijk bedoeld om te voorkomen dat de overheid onbewust criminele activiteiten faciliteert. Denk aan subsidies, vergunningen of aanbestedingen die terechtkomen bij partijen met verkeerde bedoelingen. Door deze wet kunnen overheidsinstanties een grondig onderzoek doen naar de achtergrond van een aanvrager. Tot nu toe wordt de Wet Bibob vooral gebruikt in de vastgoedsector en bij horecavergunningen. Maar de zorg? Dat is relatief nieuw terrein. En precies daar zit de crux: mag een zorgkantoor als Menzis deze wet wel inzetten om zorgaanbieders te screenen? ### Waarom Menzis vooroploopt Menzis is als zorgkantoor verantwoordelijk voor de inkoop van zorg in meerdere regio's. Daarbij komt jaarlijks een enorm budget kijken. Juist die grote geldstromen maken de zorg aantrekkelijk voor mensen met kwade bedoelingen. Denk aan zorgaanbieders die declaraties indienen voor zorg die nooit is geleverd of die structureel te veel factureren. Menzis wil daarom vooraf beter kunnen controleren wie er in zee gaat met het zorgkantoor. Door de Wet Bibob in te zetten, kunnen ze een integriteitsonderzoek doen naar zorgaanbieders voordat er een contract wordt afgesloten. Dat klinkt logisch, maar juridisch ligt het gevoelig. ### De juridische hobbels Het probleem is dat de Wet Bibob op dit moment niet zonder meer van toepassing is op zorgkantoren. De wet is specifiek bedoeld voor bestuursorganen en bepaalde sectoren, en de zorg valt daar niet automatisch onder. Daardoor beweegt Menzis zich op juridisch glad ijs. De lezers van Zorgvisie zijn daar duidelijk over: de politiek moet snel handelen om dit juridisch mogelijk te maken. Een ruime meerderheid steunt het gebruik van de Wet Bibob door Menzis, maar dan moet de wetgeving wel worden aangepast. Alleen dan kan het zorgkantoor op een rechtmatige manier zorgaanbieders screenen. ### Wat betekent dit voor de zorgsector? Als de Wet Bibob wordt opengesteld voor zorgkantoren, kan dat een flinke impact hebben. Het zou betekenen dat zorgaanbieders vaker en grondiger worden gecontroleerd voordat ze een contract krijgen. Dat kan helpen om fraudeurs eerder te weren, maar het brengt ook risico's met zich mee. Zo is er de kans dat bonafide zorgaanbieders langer moeten wachten op een contract omdat het onderzoek tijd kost. Ook bestaat het risico dat zorgaanbieders met een kleine administratieve fout al snel als risicovol worden bestempeld. Het is dus belangrijk dat er duidelijke kaders komen. ### De balans tussen veiligheid en vertrouwen Aan de ene kant wil je als samenleving dat zorgfraude hard wordt aangepakt. Het geld dat verloren gaat aan fraude, kan immers niet worden besteed aan echte zorg. Aan de andere kant wil je niet dat zorgaanbieders die hun werk goed doen, worden weggezet als potentiële criminelen. De Wet Bibob kan daarbij helpen, maar alleen als er zorgvuldige procedures worden gevolgd. Het moet niet zo zijn dat een enkele aanwijzing al voldoende is om iemand te weren. Er moet ruimte blijven voor wederhoor en een eerlijke behandeling. ### Wat kan de politiek doen? De roep om wetgeving is duidelijk. Zorgvisie-lezers zien Menzis als een voorloper, maar zonder juridische aanpassingen blijft het gebruik van de Wet Bibob wankel. De politiek zou daarom snel moeten kijken naar een uitbreiding van de wet, zodat zorgkantoren deze bevoegdheid expliciet krijgen. Dat vraagt om een zorgvuldig wetgevingstraject, waarbij ook de zorgsector zelf wordt gehoord. Alleen met een goed doordachte wet kunnen we fraude bestrijden zonder de goede zorgaanbieders te benadelen. ### De weg vooruit Het is bemoedigend dat er binnen de sector draagvlak is voor strengere controles. De uitkomst van de peiling laat zien dat zorgprofessionals en betrokkenen snappen dat er iets moet veranderen. Menzis heeft met haar initiatief een discussie op gang gebracht die lang overdue was. Nu is het aan de politiek om die handschoen op te pakken. Alleen door wetgeving aan te passen kunnen zorgkantoren écht aan de slag met de Wet Bibob. En dat is niet alleen goed voor Menzis, maar voor de hele zorgsector. Want uiteindelijk draait het om één ding: zorgen dat zorgbudgetten worden besteed aan zorg, niet aan fraude.