Waarom we mensen met dementie niet tot een diagnose zouden moeten reduceren

Margriet Bos · 2026-11-12

Toen Anne-Mei The haar boek 'Wie zien wij – en wie zien wij niet meer?' presenteerde, zei ze iets dat blijft hangen: "De sociale benadering begint met het zien van de mens." Geen ingewikkelde theorie, geen dikke beleidsnota. Gewoon: kijk eerst naar de persoon voor je. En dat blijkt verder te reiken dan we vaak denken. ### Wat de sociale benadering eigenlijk is De sociale benadering van dementie draait niet om wat iemand niet meer kan, maar om wat er nog wél is. Om relaties, om gewoontes, om de verhalen die iemand met zich meedraagt. Het is een perspectief dat uitgaat van de mens achter de aandoening – niet van het label dat erop zit. En dat klinkt misschien vanzelfsprekend. Toch gaat het in de praktijk vaak anders. Een diagnose wordt snel het startpunt van een gesprek, terwijl die eigenlijk pas iets vertelt over een klein stukje van iemands leven. De rest van dat leven blijft dan buiten beeld. ### Waarom dit ook buiten de dementiezorg werkt Wat The opvalt, is dat haar aanpak niet beperkt blijft tot de ouderenzorg. Dezelfde houding – eerst de mens, dan de aandoening – werkt net zo goed in de ziekenhuiszorg, de geestelijke gezondheidszorg en zelfs daarbuiten. Denk aan een wijkverpleegkundige die bij een cliënt binnenkomt en niet meteen vraagt naar de medicatielijst, maar naar hoe het écht gaat. Of aan een mantelzorger die eindelijk het gevoel krijgt dat er geluisterd wordt. Het idee is simpel: wie alleen naar het dossier kijkt, mist de helft van het verhaal. > "De sociale benadering begint met het zien van de mens." – Anne-Mei The ### Wat dit betekent voor de praktijk Voor professionals die met senioren werken – of dat nu in de zorg is, bij een alarmservice of in de thuiszorg – biedt deze benadering een paar concrete handvatten: - Begin elk gesprek met de persoon, niet met het probleem. - Vraag naar wat iemand nog graag doet, niet alleen naar wat lastig gaat. - Betrek familie en naasten als bron van kennis, niet als extra taak. - Durf te vertragen: een goed gesprek kost tijd, maar levert meer op dan een snel formulier. - Blijf nieuwsgierig naar het verhaal achter het gedrag. Dat laatste is misschien wel het belangrijkste. Want gedrag dat op het eerste gezicht 'moeilijk' lijkt, heeft bijna altijd een reden. Iemand die 's nachts dwaalt, is niet per se in de war – misschien zoekt hij gewoon de weg naar huis. ### Het gevaar van het etiket Een diagnose is handig. Het geeft houvast, opent deuren naar vergoedingen en helpt bij het kiezen van de juiste zorg. Maar een diagnose is geen identiteit. Wie iemand reduceert tot 'de dementerende' of 'de valpatiënt', verliest precies datgene wat zorg waardevol maakt: de verbinding. En dat geldt net zo goed voor de keuze van hulpmiddelen. Een persoonlijk alarm is geen standaardproduct dat je even over de toonbank schuift. Het is iets wat moet passen bij iemand die nog steeds zijn eigen leven leidt – met eigen gewoontes, eigen angsten en eigen wensen. De beste keuze maak je dus niet op basis van een lijstje, maar op basis van een gesprek. ### Kijken met andere ogen The noemt het zelf een kwestie van leren kijken. Niet met de blik van de professional die alles al weet, maar met de blik van iemand die nieuwsgierig is naar de ander. Dat is geen soft ideaal – het is een praktische vaardigheid die je kunt oefenen. En wie daar eenmaal mee begint, merkt iets bijzonders: de zorg wordt niet alleen menselijker, maar vaak ook effectiever. Omdat mensen zich gezien voelen. En wie zich gezien voelt, werkt mee, praat mee en blijft betrokken.