Waarom mantelzorg verplichten in woonzorgflats juist averechts werkt

Margriet Bos · 2026-07-23

Het idee klinkt prachtig: vitale ouderen die in een Lang Leven Thuisflat wonen, zorgen automatisch voor hun kwetsbare buren. Gezellig, toch? Maar de praktijk is weerbarstiger. Uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam blijkt dat deze verwachting niet alleen onrealistisch is, maar zelfs schadelijk kan zijn voor de gemeenschap. De onderzoekers ontdekten dat het dwingend opleggen van informele zorg de onderlinge relaties onder druk zet. In plaats van een warme gemeenschap te creëren, ontstaat er juist frustratie en weerstand. "Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg", zegt onderzoeker Jante Schmidt. Dit is een belangrijke waarschuwing voor iedereen die betrokken is bij het ontwerpen van zorgconcepten voor senioren. ### Waarom verwachtingen niet altijd uitkomen Het idee dat ouderen automatisch voor elkaar zorgen, is gebaseerd op een romantisch beeld van de samenleving. In werkelijkheid hebben vitale ouderen vaak hun eigen agenda. Ze zijn actief, reizen, en hebben een vol sociaal leven. Ze hebben niet per se de tijd of energie om voor hun buren te zorgen. Bovendien kan het vragen om hulp een drempel zijn. Niemand wil zich opgedrongen voelen. - **Verschillende levensfases**: Vitale en kwetsbare ouderen zitten in totaal verschillende fases van hun leven. Hun behoeften en mogelijkheden lopen uiteen. - **Gebrek aan training**: Informele zorg vereist kennis en vaardigheden. Niet iedereen is voorbereid op de uitdagingen van zorgverlening. - **Emotionele belasting**: Zorgen voor een ander kan zwaar zijn, vooral als het om een buur gaat. Het kan leiden tot stress en burn-out. Deze factoren maken duidelijk dat mantelzorg niet zomaar kan worden afgedwongen. Het moet organisch groeien, gebaseerd op vrijwilligheid en wederzijds begrip. ### De rol van professionele ondersteuning Wat werkt dan wel? Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat gemeenschappen floreren wanneer er een balans is tussen informele en formele zorg. Professionele ondersteuning is essentieel om de last te verlichten. Denk aan een coördinator die de zorg organiseert, of een sociaal werker die de gemeenschap begeleidt. Daarnaast is het belangrijk dat bewoners zelf kunnen kiezen of ze willen helpen. Vrijwilligheid staat centraal. Een Lang Leven Thuisflat moet geen plek zijn waar verplichtingen de boventoon voeren, maar waar mensen elkaar op een natuurlijke manier ondersteunen. ### Praktische tips voor een succesvolle gemeenschap Wil je een gemeenschap opbouwen die echt werkt? Overweeg dan deze stappen: - **Start klein**: Begin met informele activiteiten, zoals een wekelijkse koffieochtend. Laat relaties op een natuurlijke manier groeien. - **Bied training aan**: Geef bewoners de kans om te leren hoe ze anderen kunnen ondersteunen. Dit verlaagt de drempel. - **Creëer een vangnet**: Zorg dat professionele hulp beschikbaar is wanneer informele zorg niet genoeg is. Het is tijd om af te stappen van het idee dat ouderen automatisch voor elkaar zorgen. Laten we in plaats daarvan investeren in structuren die echte verbinding mogelijk maken.