Mag een arts behandeling weigeren? Dit zegt de wet

Margriet Bos · 2026-08-03

Passende zorg bieden betekent soms ook dat je als arts een behandeling moet kunnen weigeren. Niet omdat de behandeling slecht is of niet zou werken voor de patiënt, maar omdat die behandeling simpelweg niet passend of verantwoord is binnen het grotere geheel van de zorgvraag. Maar daar heeft een arts wel juridische rugdekking voor nodig, benadrukt emeritus hoogleraar Jaap Sijmons. En dat roept meteen een interessante vraag op: wanneer mag een arts eigenlijk 'nee' zeggen? ### Wat is passende zorg precies? Passende zorg klinkt misschien als een containerbegrip, maar het is concreter dan je denkt. Het gaat erom dat de zorg aansluit bij wat de patiënt écht nodig heeft, zonder onnodige of onbewezen behandelingen. Denk aan een behandeling die medisch gezien misschien mogelijk is, maar die de kwaliteit van leven niet verbetert. Of een ingreep die vooral kosten met zich meebrengt zonder duidelijk voordeel. Volgens Sijmons draait het om de kern van de geneeskunde: het beste doen voor de patiënt, maar ook eerlijk zijn over wat realistisch is. Soms is minder echt meer. ### Waarom juridische rugdekking cruciaal is Hier wordt het spannend. Een arts die een behandeling weigert, kan namelijk snel in een lastig parket terechtkomen. Patiënten of familie kunnen zich benadeeld voelen, en juridisch ligt een weigering gevoelig. Daarom pleit Sijmons voor duidelijke juridische kaders. Niet om artsen een vrijbrief te geven, maar om hen de ruimte te bieden om professioneel te handelen zonder angst voor rechtszaken. Zonder die rugdekking kiezen artsen vaak eieren voor hun geld. Ze behandelen dan liever te veel dan te weinig, simpelweg om conflicten te vermijden. En dat is precies wat we niet willen in een zorgsysteem dat draait om kwaliteit in plaats van kwantiteit. ### De ethische kant van het verhaal Natuurlijk is dit niet alleen een juridische kwestie. Het is ook een ethische. Want wie bepaalt eigenlijk wat 'passend' is? Is dat de arts, de patiënt, of misschien de richtlijnen van de zorgverzekeraar? Sijmons stelt dat het gesprek tussen arts en patiënt leidend moet zijn. Maar dat gesprek wordt steeds complexer, zeker in een tijd waarin zorgkosten stijgen en middelen schaars zijn. - De arts kijkt naar medische noodzaak en haalbaarheid. - De patiënt kijkt naar hoop, angst en kwaliteit van leven. - De zorgverzekeraar kijkt naar doelmatigheid en budget. Die drie perspectieven botsen nogal eens. En juist daarom is het zo belangrijk dat er heldere afspraken komen over wanneer een weigering gerechtvaardigd is. ### Wat betekent dit voor u als zorgprofessional? Als u dagelijks met ouderen werkt, herkent u dit dilemma vast. U ziet patiënten die baat hebben bij zorg, maar ook patiënten waarbij meer behandelen vooral meer belasten betekent. Het is uw taak om daar eerlijk over te zijn, ook als dat moeilijk is. Sijmons' oproep is dan ook niet vrijblijvend. Hij vraagt ons om na te denken over de grenzen van onze zorgplicht. En om te erkennen dat een weigering soms de meest zorgzame keuze is. ### De poll van deze week Daarom leggen we deze vraag ook graag aan u voor. Vindt u dat artsen behandeling moeten kunnen weigeren als dat niet past binnen de principes van passende zorg? Of vindt u dat de keuze altijd bij de patiënt moet liggen? Laat uw stem horen en reageer op de Zorgvisie-poll van deze week. Uw mening telt, want dit is een discussie die de toekomst van onze zorg bepaalt.