Mag een arts behandeling weigeren? De juridische grens van passende zorg

Margriet Bos · 2026-08-03

Passende zorg bieden betekent ook dat je soms een behandeling moet weigeren. Niet omdat de behandeling slecht is of niet zou werken voor de patiënt, maar omdat die gewoon niet passend of verantwoord is. Klinkt logisch, toch? Maar in de praktijk ligt dat een stuk gevoeliger. Artsen zitten namelijk met een dilemma. Enerzijds willen ze hun patiënten zo goed mogelijk helpen, anderzijds moeten ze keuzes maken die medisch én ethisch verantwoord zijn. En dan is er nog die juridische grens. Want wat gebeurt er als een arts een behandeling weigert en de patiënt of familie het daar niet mee eens is? Emeritus hoogleraar Jaap Sijmons pleit daarom voor juridische rugdekking voor artsen. Zonder die rugdekking durven zorgverleners die moeilijke beslissing misschien niet te nemen. En dat is jammer, want passende zorg draait juist om het maken van weloverwogen keuzes. ### Wat is passende zorg eigenlijk? Passende zorg is meer dan alleen een modewoord. Het gaat erom dat de zorg aansluit bij wat de patiënt nodig heeft, wat medisch verantwoord is en wat betaalbaar blijft voor ons allemaal. Het betekent soms dus ook dat je als arts een behandeling moet durven weigeren of afraden. Denk bijvoorbeeld aan situaties waarin een behandeling medisch zinloos is, of waarin de nadelen groter zijn dan de voordelen. Of waarin de behandeling niet past bij de levensfase of wensen van de patiënt. Dat zijn geen makkelijke gesprekken, maar ze zijn wel nodig. De kern van passende zorg is: - De behandeling heeft aantoonbaar effect - De behandeling past bij de persoonlijke situatie van de patiënt - De kosten staan in verhouding tot het verwachte resultaat - De zorg is duurzaam en houdbaar voor de toekomst ### De juridische positie van de arts Hier wordt het ingewikkeld. Een arts heeft een behandelovereenkomst met de patiënt, en daar zitten rechten én plichten aan vast. De wet zegt dat een arts alleen behandelingen mag uitvoeren waarvoor toestemming is gegeven, maar ook dat een behandeling moet voldoen aan de professionele standaard. Volgens Sijmons ontbreekt het echter aan duidelijke juridische kaders voor het weigeren van behandelingen op basis van passende-zorgprincipes. Artsen vrezen juridische stappen als ze een behandeling weigeren, ook al is die stap misschien wel de juiste. Dat zorgt voor een lastige spagaat. Want als de wetgeving niet duidelijk is, gaan artsen eerder voor zekerheid dan voor passende zorg. En dat is precies wat we niet willen in een zorgsysteem dat steeds meer onder druk staat. ### Wat vindt u ervan? Die vraag legt Sijmons nu voor aan de zorgprofessionals in Nederland. Moet een arts het recht krijgen om behandelingen te weigeren die niet binnen de principes van passende zorg vallen? Of leggen we daarmee te veel macht bij de arts en te weinig bij de patiënt? Het is een vraag die veel losmaakt, zeker in een tijd waarin de zorgkosten blijven stijgen en de vergrijzing zorgt voor meer zorgvragen. Aan de ene kant willen we allemaal de beste zorg, aan de andere kant moeten we ook realistisch blijven over wat we kunnen bieden. > "Passende zorg bieden, is ook een behandeling kunnen weigeren." – Jaap Sijmons De meningen zijn verdeeld. Sommigen vinden dat artsen juist meer moeten kunnen weigeren om de zorg betaalbaar te houden. Anderen vrezen dat dit ten koste gaat van de zorg voor kwetsbare groepen. En dan is er nog de vraag hoe je dit juridisch goed regelt zonder dat artsen bang worden om überhaupt nog behandelingen te starten. ### De uitkomst van de poll Deze week staat de poll van Zorgvisie in het teken van dit onderwerp. Zorgprofessionals kunnen stemmen op de vraag of artsen behandelingen mogen weigeren als die niet passen binnen de principes van passende zorg. De uitkomst van die poll geeft een mooi beeld van hoe er in de praktijk over gedacht wordt. Het is in ieder geval duidelijk dat dit onderwerp leeft. Zorgverleners staan dagelijks voor moeilijke keuzes, en de juridische kaders moeten daarbij ondersteunen in plaats van belemmeren. Of dat betekent dat artsen ook daadwerkelijk de bevoegdheid moeten krijgen om behandelingen te weigeren, daarover verschillen de meningen. Wat denkt u? Zou een arts een behandeling moeten kunnen weigeren als die niet past binnen de principes van passende zorg? En hoe zorg je er dan voor dat de positie van de patiënt sterk blijft? De discussie is nog lang niet gesloten, maar het is goed dat die gevoerd wordt. Want alleen door het gesprek aan te gaan, komen we tot zorg die echt passend is – voor iedereen.