Mag een arts behandeling weigeren? Dit zegt de wet erover

Margriet Bos · 2026-08-03

Passende zorg bieden is meer dan alleen behandelen. Soms betekent goede zorg juist dat je als arts een behandeling níét uitvoert. Niet omdat de behandeling slecht zou zijn of niet zou werken voor de patiënt, maar omdat die niet passend of verantwoord is binnen de specifieke situatie. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk ligt dit gevoelig. Want wanneer mag een arts eigenlijk 'nee' zeggen? En welke juridische gevolgen heeft dat? Emeritus hoogleraar gezondheidsrecht Jaap Sijmons stelt dat artsen hierover juridische rugdekking nodig hebben. Zonder duidelijke kaders blijven zorgverleners worstelen met de vraag waar hun verantwoordelijkheid ophoudt en die van de patiënt begint. Een interessante discussie, zeker nu passende zorg steeds meer centraal staat in het Nederlandse zorgbeleid. ### Wat is passende zorg precies? Passende zorg gaat over de juiste zorg op het juiste moment, afgestemd op wat de patiënt echt nodig heeft. Het betekent niet dat alles moet wat medisch mogelijk is. Integendeel: passende zorg kijkt naar de toegevoegde waarde voor de kwaliteit van leven van de individuele patiënt. Denk bijvoorbeeld aan het afzien van een zware chemokuur bij iemand die daar naar verwachting weinig baat bij heeft, of het stoppen met medicatie die meer schade doet dan goed. De kernvraag is: levert de behandeling daadwerkelijk iets op voor deze ene persoon? Niet voor de statistiek, niet voor de richtlijn, maar voor de mens die tegenover je zit. Dat vraagt om maatwerk en soms ook om moed om tegen de stroom in te gaan. ### De juridische positie van de arts Volgens Sijmons is het weigeren van een behandeling niet hetzelfde als het onthouden van zorg. Het gaat om het niet inzetten van een interventie die niet bijdraagt aan passende zorg. Artsen hebben de professionele vrijheid om behandelingen te weigeren die zij niet verantwoordelijk achten. Maar die vrijheid is niet onbeperkt en dat zorgt voor onduidelijkheid. Belangrijke juridische aspecten waar artsen rekening mee moeten houden: - De behandelrelatie is gebaseerd op informed consent: de patiënt moet goed geïnformeerd worden over het waarom van een weigering. - Een weigering moet altijd onderbouwd zijn met medische argumenten, niet met persoonlijke overtuigingen. - De arts heeft een zorgplicht: bij weigering moet er een passend alternatief worden geboden of verwezen worden naar een andere zorgverlener. - Bij twijfel is overleg met een collega of de tuchtrechtelijke lijn verstandig om later problemen te voorkomen. ### De stem van de zorgprofessional De reacties op de poll van Zorgvisie zijn verdeeld. Veel zorgprofessionals herkennen de worsteling. Ze zien dagelijks behandelingen die medisch mogelijk zijn, maar menselijk gezien weinig toevoegen. Tegelijkertijd ervaren ze druk vanuit verschillende kanten: van patiënten die alles willen proberen, van familie die hoop houdt, en van het systeem dat uitgaat van protocollen en vergoedingen. "Passende zorg vraagt om lef", zegt een verpleegkundig specialist uit Utrecht. "We moeten durven zeggen dat een behandeling niet in het belang is van de patiënt. Maar dan moeten we wel zeker weten dat we daar juridisch op kunnen terugvallen." Een huisarts uit Groningen vult aan: "We zijn opgeleid om te genezen, niet om te weigeren. Dat maakt deze discussie extra complex." ### Wat betekent dit voor de toekomst? De roep om juridische duidelijkheid wordt steeds sterker. Niet alleen vanuit de medische wereld, maar ook vanuit de zorgverzekeraars en het ministerie van Volksgezondheid. Passende zorg is immers een speerpunt in het huidige zorgbeleid. Als we dat serieus nemen, moeten we ook de consequenties durven trekken. Dat betekent heldere richtlijnen, goede ondersteuning en ruimte voor dialoog. Een ding is duidelijk: deze discussie gaat niet over bezuinigen of afwentelen van zorg. Het gaat over de kwaliteit van zorg en het respect voor het leven van de individuele mens. En dat is een gesprek dat we als samenleving moeten blijven voeren. Wat is uw mening? Moet een arts behandeling kunnen weigeren als dat niet past binnen de principes van passende zorg? Deel uw visie en draag bij aan het gesprek.