Wat de leegstand in verpleeghuizen zegt over de toekomst van onze zorg

Margriet Bos · 2026-09-03

Een opvallend rapport van het RIVM schudt de zorgsector wakker. Bijna een kwart van de Nederlandse verpleeghuizen ziet de leegstand toenemen, en dat roept belangrijke vragen op. Het gaat hier niet zomaar om een paar lege kamers – het is een signaal dat de fundering van onze langdurige zorg aan het verschuiven is. Vooral de terugloop van bewoners met zorgzwaarteprofiel 4 is de grote drijfveer achter deze leegstand. Deze groep, die intensieve zorg en toezicht nodig heeft, wordt kleiner. En dat is op zichzelf goed nieuws, want het betekent waarschijnlijk dat mensen langer gezond thuis kunnen blijven wonen. Maar voor verpleeghuizen brengt het een groot probleem met zich mee: ze kunnen dit verlies niet compenseren met meer bewoners uit de zwaardere profielen 5 of 6. ### Waarom vullen de zwaardere profielen de gaten niet? Dat is de kernvraag. Je zou denken: minder lichte zorgvragers, meer zware zorgvragers – het saldo blijft gelijk. De realiteit is anders. De instroom van mensen met de allerzwaarste zorgbehoeftes (profiel 5 en 6) groeit niet snel genoeg om de leegstand door profiel 4 op te vullen. Bovendien vereisen deze profielen een compleet andere inrichting van zorg, meer gespecialiseerd personeel en vaak aanpassingen aan de gebouwen zelf. Een overstap maken is niet zo simpel als een kamer leegmaken en een nieuwe bewoner inschrijven. Tegelijkertijd, en dat maakt het beeld complex, groeit de vraag naar Wet langdurige zorg (Wlz) wél. Meer mensen hebben recht op deze vorm van intensieve, langdurige ondersteuning. Maar blijkbaar vertaalt die groeiende vraag zich niet één-op-één naar meer bewoners in de traditionele verpleeghuisbedden. De zorg verplaatst zich. - Mensen blijven langer thuis wonen, ondersteund door technologie en wijkverpleging. - Er is een groeiende vraag naar kleinschalige, gespecialiseerde woonvormen. - De drempel voor een verpleeghuis lijkt hoger te worden, zowel voor cliënten als voor verwijzers. Wat betekent dit voor de toekomst? Verpleeghuizen staan voor een cruciale keuze. Blijven ze het brede aanbod van zorgzwaarteprofiel 3 tot en met 6 aanbieden, of specialiseren ze zich juist in de topzwaarte? Het RIVM-onderwijs wijst op een mismatch tussen het aanbod van bedden en de veranderende vraag van de samenleving. Een manager van een groot verpleeghuis zei het recent treffend: "We bouwden decennia lang voor een bepaalde vraag. Nu die vraag verandert, staan we met gebouwen die niet meer perfect passen." Het is tijd voor een eerlijk gesprek over herinrichting, transformatie en mogelijk zelfs een andere bestemming voor delen van het vastgoed. De leegstand is geen eindpunt, maar het begin van een noodzakelijke transitie.