Wat de leegstand in verpleeghuizen zegt over onze toekomstige zorg

Margriet Bos · 2026-09-03

Het is een opvallend beeld, vind je ook niet? Terwijl we steeds ouder worden en de zorgvraag groeit, staan er meer en meer bedden leeg in verpleeghuizen. Het RIVM-rapport schetst een duidelijke, maar complexe trend die ons allemaal raakt. Vooral het verdwijnen van bewoners met zorgzwaarteprofiel 4 – de 'middelzware' zorg – zet de sector op zijn kop. En het lukt maar niet om die leegstand op te vullen met mensen die zwaardere zorg nodig hebben. Dat leidt tot een paradox: leegstand bij groeiende vraag. ### De puzzel van zorgzwaarteprofiel 4 Wat is er precies aan de hand? Het systeem van zorgzwaartepakketten (ZZP's) verdeelt bewoners in profielen, van licht (1) tot zeer zwaar (8). Profiel 4 was altijd een steunpilaar. Mensen die hulp nodig hebben bij dagelijkse handelingen, maar niet continu toezicht of zeer complexe medische zorg. Die groep krimpt nu. Waarom? Een paar redenen springen eruit: - Langer thuis wonen wordt actief gestimuleerd met domotica en wijkverpleging. - De drempel voor een verpleeghuis is hoger geworden; het is echt een laatste optie. - Preventie en betere behandeling houden mensen langer in een lichter profiel. Het probleem is dat een leeg bed voor profiel 4 niet zomaar wordt opgevuld door iemand uit profiel 6 of 7. Die hebben een heel andere, duurdere zorgvraag. De inrichting, het personeel en de financiering zijn daar niet op ingericht. Zo ontstaat leegstand terwijl de wachtlijsten voor zwaardere zorg groeien. ### De stille groei van de Wlz-vraag Tegelijkertijd zet de vraag naar Wet langdurige zorg (Wlz) stevig door. Dat is de zorg voor mensen die blijvend, 24 uur per dag toezicht of zorg in de nabijheid nodig hebben. Denk aan ernstige dementie of zware lichamelijke beperkingen. Die groep wordt alleen maar groter. We leven langer, maar niet altijd gezonder. De druk op die zwaardere, intensieve zorgplaatsen neemt toe, terwijl de middellange categorie leegloopt. Het is alsof de middelste trede van een ladder wegvalt. ### Wat betekent dit voor de toekomst? Deze ontwikkeling zet het hele zorglandschap op scherp. Het dwingt tot vragen waar we niet omheen kunnen. - Moeten verpleeghuizen anders worden ingericht? Meer gefocust op de zwaarste zorg, of juist op lichtere vormen om de instroom op gang te houden? - Hoe voorkomen we dat gebouwen leeg staan terwijl mensen thuis wachten op passende zorg? - Is het huidige financieringssysteem met vaste profielen nog wel houdbaar? Het RIVM-onderzoek is geen eindpunt, maar een startpunt voor een gesprek. Een gesprek over hoe we zorg organiseren, financieren en vooral: hoe we ervoor zorgen dat de juiste persoon op de juiste plek terechtkomt. Want daar draait het uiteindelijk om. De leegstand is meer dan een financieel probleem voor instellingen. Het is een signaal. Een signaal dat de behoeften van onze ouderen veranderen en dat ons systeem mee moet bewegen. De uitdaging is groot, maar het gesprek is nu echt begonnen.