Leegstand in verpleeghuizen: wat betekent dit voor de zorg van morgen?

Margriet Bos · 2026-09-03

Het is een onderwerp dat de laatste tijd steeds vaker opduikt in gesprekken over de ouderenzorg: leegstand in verpleeghuizen. Je zou denken dat met een vergrijzende bevolking elk bed juist harder nodig is dan ooit. Toch blijkt de realiteit weerbarstiger. Uit recent onderzoek van het RIVM komt namelijk een opvallend beeld naar voren: bijna een kwart van de verpleeghuizen heeft te maken met toenemende leegstand. Hoe kan dat eigenlijk? Het antwoord is niet zo simpel als 'minder ouderen'. Het zit hem veel meer in een verschuiving van zorgvragen. Vooral de terugloop van zorgzwaarteprofiel 4 speelt hierin een grote rol. Dat is het profiel voor mensen met bijvoorbeeld dementie of een zware lichamelijke beperking die intensieve begeleiding nodig hebben. En alsof dat nog niet genoeg is, lukt het veel instellingen niet om die lege plekken op te vullen met bewoners die een hoger zorgprofiel hebben. ### Waarom zorgzwaarteprofiel 4 precies het probleem is Om het concreet te maken: zorgzwaarteprofiel 4 (ZZP 4) was jarenlang hét instapprofiel voor veel verpleeghuisbewoners. Mensen met vergevorderde dementie of een combinatie van lichamelijke en psychische klachten kwamen hiervoor in aanmerking. Maar de laatste jaren zie je dat er minder mensen instromen met dit profiel. Dat komt onder andere doordat thuiszorg en mantelzorg langer mogelijk zijn, maar ook door strengere indicatiestelling. Het gevolg is een domino-effect. Bedden die vrij komen, blijven daardoor langer leeg staan. Instellingen proberen dat op te vangen door mensen met een zwaarder profiel op te nemen, zoals ZZP 5 of hoger. Maar die groep is simpelweg niet groot genoeg om alle lege plekken in te vullen. En zo ontstaat er een situatie waarin je enerzijds kampt met leegstand, terwijl anderzijds de vraag naar Wlz-zorg (Wet langdurige zorg) juist blijft groeien. ### Een vreemde paradox in de langdurige zorg Het klinkt tegenstrijdig, en dat is het ook. Aan de ene kant zien we dat het aantal mensen dat een Wlz-indicatie aanvraagt stijgt. Denk aan ouderen met complexe zorgvragen die thuis echt niet meer veilig kunnen wonen. Aan de andere kant lukt het verpleeghuizen dus niet altijd om die vraag om te zetten in bezette kamers. Dat heeft ook te maken met de toenemende complexiteit van de zorg die gevraagd wordt. Een voorbeeld: een instelling die voorheen zes bewoners met ZZP 4 had, ziet dat aantal teruglopen naar drie. Ze proberen die drie vrijgekomen plekken op te vullen met twee bewoners met ZZP 7 (zeer intensieve zorg). Maar die bewoners hebben veel meer aandacht en personeel nodig. En personeel is schaars. Dus moet de instelling soms noodgedwongen kamers leeg laten, omdat er simpelweg geen handen aan het bed zijn. > "Leegstand klinkt als ruimte, maar in de praktijk betekent het vaak een tekort aan de juiste zorg op de juiste plek." ### Wat betekent dit voor ouderen en hun naasten? Voor jou als mantelzorger of familielid kan dit verwarrend zijn. Je hoort dat er bedden leegstaan, maar tegelijkertijd sta je op een wachtlijst voor een geschikte plek. De realiteit is dat de zorg steeds meer maatwerk vraagt. Niet elke kamer is geschikt voor elke zorgvraag. En niet elk team is toegerust op de zwaarste profielen. Daarnaast zien we dat mensen langer thuis blijven wonen. Dat is vaak fijn, maar het betekent ook dat de zorgvraag op het moment van opname een stuk zwaarder is dan vroeger. Dit zet het hele systeem onder druk. Het is dan ook niet vreemd dat veel organisaties nadenken over alternatieven, zoals kleinschalige woonvormen of het scheiden van wonen en zorg. ### De rol van technologie en persoonlijke veiligheid In dit speelveld wordt ook de rol van technologie steeds belangrijker. Niet als vervanging van de menselijke zorg, maar juist als ondersteuning. Neem bijvoorbeeld persoonlijke alarmen voor senioren. Deze apparaten bieden een stukje veiligheid en zelfstandigheid, waardoor ouderen langer thuis kunnen blijven wonen. En dat is precies waar de behoefte ligt. Want als de instroom in verpleeghuizen verandert en de profielen zwaarder worden, dan moet de zorg thuis robuuster worden. Een persoonlijk alarm met valdetectie of een noodknop kan dan het verschil maken tussen veilig thuis wonen of toch moeten verhuizen naar een instelling. ### Vooruitkijken: wat is er nodig? De cijfers van het RIVM zijn een wake-upcall. We moeten anders gaan denken over hoe we zorg organiseren. Niet alleen in stenen en bedden, maar in flexibiliteit en passende zorg. Dat betekent investeren in personeel, maar ook in thuiszorgondersteuning en slimme technologieën. Voor jou als professional of mantelzorger is het goed om te beseffen dat deze veranderingen kansen bieden. Door langer thuis wonen mogelijk te maken met de juiste middelen, kunnen we de druk op verpleeghuizen verlichten. En voor de mensen die echt niet meer thuis kunnen wonen, blijft er dan hopelijk sneller een passende plek beschikbaar. De komende jaren gaan we ongetwijfeld meer horen over dit onderwerp. Het is een puzzel die nog niet gelegd is. Maar door bewust te kijken naar de signalen en tijdig in te spelen op veranderingen, kunnen we samen werken aan een toekomst waarin iedereen de zorg krijgt die hij of zij nodig heeft. En dat is uiteindelijk waar het allemaal om draait.