Kritische blik op overbehandeling in de zorg

Margriet Bos · 2026-06-15

In deze boekenrubriek duiken we in een boek dat je aan het denken zet: 'Hoe gezond is het ziekenhuis eigenlijk?' van oncoloog Schelto Kruijff. Het is een boek dat fundamentele vragen stelt over de geneeskunde van vandaag. En geloof me, het is geen lichte kost, maar wel ontzettend relevant, zeker voor iedereen die met zorg te maken heeft. ### Waarom dit boek er toe doet Kruijff, een ervaren oncoloog, kijkt kritisch naar zijn eigen vakgebied. Hij ziet hoe overbehandeling en overdiagnostiek steeds meer de norm worden. Patiënten krijgen soms onderzoeken en behandelingen die weinig tot niets toevoegen aan hun kwaliteit van leven. Sterker nog, ze kunnen juist schadelijk zijn. Het is een spiegel die hij zijn collega's voorhoudt, maar ook ons als samenleving. Want we zijn vaak geneigd om alles uit de kast te halen, zonder stil te staan bij de vraag: is dit echt nodig? Dat raakt aan een breder thema: hoe gezond is onze zorg eigenlijk? ### De kern van het probleem - Overdiagnostiek: te veel testen die onnodige stress veroorzaken. - Overbehandeling: behandelingen die geen bewezen meerwaarde hebben. - Gebrek aan gesprek: te weinig tijd om met patiënten te overleggen over wat écht belangrijk is. Kruijff pleit voor meer nuance. Hij wil dat artsen en patiënten samen beslissen, op basis van wat waardevol is voor het individu. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk is het lastig. Zeker in een systeem dat gericht is op productie en protocollen. ### Wat betekent dit voor senioren? Voor ouderen is dit boek extra relevant. Zij krijgen vaak te maken met meerdere onderzoeken en behandelingen. Denk aan scans, bloedtesten of medicijnen die niet altijd nodig zijn. Het kan leiden tot ongemak, bijwerkingen en een lagere kwaliteit van leven. Het is goed om kritisch te blijven. Vraag je arts altijd: wat levert deze behandeling mij op? En wat zijn de risico's? Dat is geen wantrouwen, maar gezond verstand. Een persoonlijk alarm kan overigens helpen om veilig thuis te blijven, zonder onnodige ziekenhuisbezoeken. ### Een citaat dat blijft hangen > 'De geneeskunde is te veel gericht op het verlengen van leven, in plaats van het verbeteren ervan.' – Schelto Kruijff Dit raakt precies de kern. Het gaat niet om hoe lang je leeft, maar hoe goed. En dat begint met eerlijke gesprekken en realistische verwachtingen. ### Hoe lees je dit boek? Het boek is toegankelijk geschreven, ook voor niet-medici. Kruijff gebruikt voorbeelden uit zijn eigen praktijk, waardoor het herkenbaar blijft. Het is geen droge opsomming, maar een pleidooi voor een menselijkere zorg. Pak het erbij als je meer wilt begrijpen van de keuzes die in de zorg worden gemaakt. Het kan je helpen om zelf betere beslissingen te nemen, voor jezelf of voor een naaste. Kortom: 'Hoe gezond is het ziekenhuis eigenlijk?' is een aanrader voor iedereen die nadenkt over kwaliteit van zorg. Het zet je aan het denken en geeft handvatten om kritisch te blijven. En dat is in deze tijd harder nodig dan ooit.