Kritische blik op overbehandeling in de zorg

Margriet Bos · 2026-06-15

### Inleiding: een boek dat vragen stelt We zijn eraan gewend geraakt: als we iets mankeren, gaan we naar de dokter en krijgen we een behandeling. Maar wat als die behandeling helemaal niet nodig is? Wat als we ons juist zieker maken door alle onderzoeken en pillen? Dat zijn de vragen die oncoloog Schelto Kruijff stelt in zijn boek 'Hoe gezond is het ziekenhuis eigenlijk?'. En geloof me, het zet je aan het denken. Ik las het boek met veel interesse. Niet alleen omdat het over onze gezondheid gaat, maar ook omdat het raakt aan iets wat we allemaal willen: goed en veilig oud worden. En precies daarom bespreek ik het vandaag met jullie. ### Overbehandeling: een groeiend probleem Kruijff is een oncoloog die dagelijks met patiënten werkt. Hij ziet met eigen ogen hoe vaak er te veel wordt gedaan. Een kleine afwijking op een scan leidt tot een hele reeks onderzoeken, en voor je het weet lig je op de operatietafel. Maar is dat altijd nodig? Volgens Kruijff niet. - **Te veel diagnostiek**: scans en testen die onrust zaaien zonder dat ze iets opleveren. - **Te veel behandelingen**: operaties en medicijnen die meer kwaad dan goed doen. - **Weinig oog voor de mens**: de patiënt wordt een verzameling cijfers in plaats van een persoon met een verhaal. Het is confronterend om te lezen, maar het opent ook de ogen. Want wie wil er nou onnodig in het ziekenhuis belanden? ### Een spiegel voor de medische wereld Wat dit boek bijzonder maakt, is dat Kruijff niet alleen naar buiten wijst. Hij houdt zijn eigen beroepsgroep een spiegel voor. Artsen zijn opgeleid om te handelen, om iets te doen. Maar soms is niets doen de beste optie. Dat vergt moed, want het voelt tegennatuurlijk. > "De beste dokter is niet degene die het meeste doet, maar degene die weet wanneer hij moet stoppen." – een citaat dat me bijbleef. Het boek daagt ons uit om kritisch te zijn. Niet alleen als patiënt, maar ook als professional in de zorg. Want uiteindelijk gaat het om één ding: wat is echt goed voor de mens? ### Wat betekent dit voor senioren? Als je ouder wordt, neemt de kans op medische ingrepen toe. Een hoge bloeddruk, een verdachte plek op de huid, een afwijkende bloedwaarde – het leidt snel tot een bezoek aan het ziekenhuis. Maar Kruijff waarschuwt: niet elk getal is een probleem. Soms is het beter om rustig af te wachten. Dit is een belangrijke les, vooral voor senioren en hun naasten. We willen allemaal gezond blijven, maar overbehandeling kan juist leiden tot meer klachten. Denk aan bijwerkingen van medicijnen, complicaties na een operatie of de stress van onnodige onderzoeken. ### Hoe blijf je zelf regie houden? Het boek geeft geen pasklare antwoorden, maar het helpt je wel om de juiste vragen te stellen. Vragen zoals: - Is deze behandeling echt nodig? - Wat zijn de risico's? - Wat gebeurt er als ik niets doe? Door deze vragen te stellen, blijf je zelf aan het stuur. En dat is precies wat we willen: niet overgeleverd zijn aan het systeem, maar keuzes maken die bij ons passen. ### Conclusie: een aanrader voor iedereen 'Hoe gezond is het ziekenhuis eigenlijk?' is een boek dat je aan het denken zet. Het is helder geschreven, zonder te veel medisch jargon, en het voelt alsof je met een wijze vriend in gesprek bent. Of je nu zelf met gezondheidsklachten rondloopt of gewoon nieuwsgierig bent naar hoe de zorg werkt: dit boek is een aanrader. Ik hoop dat het net zoveel inzichten geeft als het mij heeft gegeven. Want uiteindelijk draait het niet om de techniek of de cijfers – het draait om mensen.