Kankermedicijnen: wachttijd verdubbeld, toegang gehalveerd

Margriet Bos · 2026-05-20

Het is een schokkende trend die veel mensen direct raakt: de toegang tot nieuwe kankergeneesmiddelen in Nederland verslechtert snel. Uit recente cijfers blijkt dat in 2025 nog maar 41% van de nieuwe oncologische middelen die de afgelopen vier jaar in Europa zijn toegelaten beschikbaar is voor Nederlandse patiënten. Dat is een dramatische daling vergeleken met 80% vier jaar geleden. En het wordt nog zorgelijker: de gemiddelde wachttijd voor deze medicijnen is meer dan verdubbeld. Waar je in 2021 nog gemiddeld 270 dagen wachtte, is dat nu opgelopen tot 525 dagen. Bijna anderhalf jaar. Dat is voor iemand met kanker een wereld van verschil. ### Waarom daalt de toegang tot nieuwe kankermedicijnen? Er zijn verschillende redenen waarom Nederland achterblijft. Het belangrijkste probleem is het prijsonderhandelingsproces. De overheid en zorgverzekeraars moeten met farmaceuten onderhandelen over de prijs van nieuwe medicijnen, en dat duurt steeds langer. Die onderhandelingen zijn nodig om de zorg betaalbaar te houden, maar ze zorgen ook voor vertraging. - Farmaceutische bedrijven vragen vaak hoge prijzen voor nieuwe middelen - De beoordeling door het Zorginstituut Nederland kost tijd - Er is een groeiend aantal middelen dat beoordeeld moet worden Daarnaast speelt mee dat nieuwe kankergeneesmiddelen steeds complexer worden. Ze zijn vaak gericht op specifieke genetische mutaties, wat betekent dat ze voor kleinere groepen patiënten geschikt zijn. Dat maakt de onderhandelingen nog lastiger. ### Wat betekent dit voor patiënten? Voor iemand met kanker is elke dag kostbaar. Een wachttijd van 525 dagen kan het verschil betekenen tussen een behandeling die aanslaat en een die te laat komt. Patiëntenorganisaties slaan dan ook alarm. Ze wijzen erop dat Nederland vroeger een van de snelste landen was als het ging om toegang tot nieuwe medicijnen, maar nu steeds verder achterop raakt. "Het is wrang dat we in een land met een van de beste zorgstelsels ter wereld steeds langer moeten wachten op levensreddende medicijnen," zegt een woordvoerder van een patiëntenorganisatie. "We begrijpen dat er onderhandeld moet worden, maar de balans is zoek." ### Hoe verhoudt Nederland zich tot andere landen? Het valt op dat andere Europese landen er vaak beter in slagen om nieuwe medicijnen snel beschikbaar te stellen. Duitsland en Frankrijk hebben bijvoorbeeld kortere procedures. In Duitsland is een nieuw middel vaak binnen enkele maanden beschikbaar, terwijl Nederlandse patiënten soms meer dan een jaar moeten wachten. Een deel van het probleem is dat Nederland een kleinere markt is, waardoor farmaceuten minder prioriteit geven aan onderhandelingen. Ook speelt mee dat ons land strengere eisen stelt aan de kosteneffectiviteit van medicijnen. ### Wat zijn de gevolgen voor de zorg? De vertraging heeft niet alleen gevolgen voor individuele patiënten, maar ook voor het hele zorgsysteem. Wanneer nieuwe medicijnen niet beschikbaar zijn, worden oudere, minder effectieve behandelingen langer gebruikt. Dat kan leiden tot meer bijwerkingen en hogere kosten op de lange termijn. Daarnaast bestaat het risico dat Nederlandse patiënten uitwijken naar het buitenland voor behandelingen. Dat is niet alleen duurder, maar ook belastend voor patiënten en hun families. ### Wat wordt er aan gedaan? De overheid en zorgverzekeraars zijn zich bewust van het probleem. Er wordt gewerkt aan het versnellen van de onderhandelingsprocessen. Zo is er een voorstel om de maximale onderhandelingstijd te verkorten. Ook wordt er gekeken naar alternatieve modellen, zoals het betalen per resultaat in plaats van een vaste prijs. Toch blijft het een complex probleem. De farmaceutische industrie wil uiteraard winst maken, terwijl de zorg betaalbaar moet blijven. Het is een lastige balans. ### Wat kun je zelf doen? Als je te maken krijgt met kanker en een nieuw medicijn is nog niet beschikbaar, bespreek dan met je arts wat de mogelijkheden zijn. Soms kun je via een compassionate use-programma of een klinische trial toch toegang krijgen tot een nieuw middel. Ook kun je contact opnemen met een patiëntenorganisatie voor advies en ondersteuning. Het is goed om te weten dat de situatie niet hopeloos is. De aandacht voor dit probleem groeit, en er worden stappen gezet om de toegang te verbeteren. Maar voor nu is het vooral een kwestie van geduld en blijven aandringen. Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen en laat je stem horen. Want hoe meer mensen zich bewust zijn van dit probleem, hoe groter de druk om het op te lossen.