Hoe Onnodige Zorg Stiekem Blijft Bestaan

Margriet Bos · 2026-09-18

Het is een ongemakkelijke waarheid die Sjoerd Repping, hoogleraar Zinnige Zorg bij het Amsterdam UMC, aankaart. We weten van veel zorg gewoon niet of het écht werkt. En het gekke is: zelfs als we weten dat een behandeling of interventie niet effectief is, blijven we 'm vaak toch geven. Dat zei hij niet zomaar, hij heeft het zelf gezien tijdens zijn tijd als hoogleraar voortplantingsgeneeskunde. In 2019 nam hij daarom een bijzondere stap. Hij werd hoogleraar Zinnige Zorg en voorzitter van het programma Zorgevaluatie en Gepast Gebruik (ZE&GG). Zijn missie? Het gezondheidssysteem een spiegel voorhouden en de praktijk veranderen. ### Waarom Blijven We Doen Wat Niet Werkt? Dat is de kernvraag. Repping ziet drie grote redenen. Ten eerste: gewoonte. Zorgprofessionals zijn gewend bepaalde protocollen te volgen. Ten tweede: angst. Wat als we stoppen en de patiënt gaat achteruit? En ten derde: een systeem dat niet is ingericht op kritische evaluatie. We meten vaak niet goed wat het resultaat van onze zorg is. Het gevolg? We verspillen niet alleen geld, maar soms ook de energie en het vertrouwen van patiënten. En dat terwijl we in Nederland een van de beste zorgsystemen ter wereld hebben. ### De Omslag Die Nodig Is Repping pleit voor een fundamentele verandering. "We moeten af van vaagheid, vrijheid en autonomie, naar collectieve sturing," zegt hij. Dat klinkt misschien streng, maar het gaat om iets moois: zorgen dat elke patiënt de beste, meest onderbouwde zorg krijgt. Altijd. - **Minder vrijblijvendheid**: Niet iedereen hoeft het wiel opnieuw uit te vinden. - **Meer samenwerking**: Specialisten moeten kennis delen over wat wél en niet werkt. - **Betere data**: We moeten veel slimmer meten wat de uitkomsten zijn van behandelingen. Het gaat dus niet om minder zorg, maar om betere zorg. Zorg die écht iets toevoegt aan het leven van een patiënt. ### Praktijkvoorbeelden Die Hopelijk Verdwijnen Denk aan bepaalde routinematige controles waarvan bekend is dat ze weinig opleveren. Of medicijnen die worden voorgeschreven omdat het altijd zo ging, terwijl de wetenschap inmiddels zegt: dit helpt niet voor deze groep. Repping noemt het een vorm van respectloosheid. Tegenover de patiënt, maar ook tegenover de zorgverlener zelf. Want die wil ook het allerbeste doen. Geen professional staat 's ochtends op met de gedachte: vandaag ga ik weer wat onnodigs doen. Het systeem moet die professionals helpen om het goede te doen. ### De Rol van Wet- en Regelgeving Repping stelt een interessante vraag: is passende zorg vastleggen in de wet de oplossing? Zijn antwoord is verrassend: "Dat is allang zo!" We hebben al zoveel regels, protocollen en richtlijnen. Het probleem is niet het ontbreken van regels, maar het gebrek aan helderheid over welke zorg zinvol is. De wet zegt: je moet goede zorg leveren. Maar wat is goede zorg? Daar moeten we als sector een veel concreter antwoord op geven. Niet in wollige taal, maar in duidelijke, meetbare termen. ### Wat Betekent Dit Voor Patiënten? Als patiënt wil je natuurlijk weten: word ik hier beter van? Voel ik me hierdoor veiliger? Kan ik hierdoor dingen die ik belangrijk vind? Dat zijn de vragen die centraal moeten staan. Niet: welke behandeling past binnen het protocol? Repping's pleidooi gaat uiteindelijk over vertrouwen. Vertrouwen dat de zorg die je krijgt, de zorg is die je nodig hebt. Niets meer, en niets minder. Dat is waar Zinnige Zorg over gaat: elke euro, elke minuut, elke handeling moet ertoe doen. Die beweging is al begonnen. Steeds meer ziekenhuizen en zorginstellingen stellen kritische vragen bij hun eigen werkwijze. Dat is moedig, en nodig. Want uiteindelijk gaat het om iets heel simpels: zorgen dat zorg weer echt over zorg gaat.