Heeft Nederland echt zeven umc's nodig? De stelling die de zorg op zijn kop zet

Margriet Bos · 2026-08-24

Marjan Kaljouw, eerste Kamerlid voor de VVD en oud-bestuursvoorzitter van de Nederlandse Zorgautoriteit, doet een uitspraak die niet zomaar weg te wuiven is. Ze zegt dat Nederland geen zeven universitair medische centra nodig heeft. Dat is best een boude stelling, vind je niet? Tegelijkertijd is ze niet de eerste die dit zegt. Het debat over het aantal umc's in Nederland laait regelmatig op. Het voelt soms alsof we in een kamer vol experts zitten die allemaal roepen dat de kamer te vol is, maar niemand weet precies wie er naar buiten moet. ### Waarom deze discussie nu weer oplaait De zorgkosten blijven stijgen. We willen allemaal goede zorg, maar de rekening wordt steeds hoger. Een umc is duurder dan een gewoon ziekenhuis. De vraag is dus: kunnen we dezelfde kwaliteit leveren met minder topinstituten? Sommige specialismen komen maar in een paar umc's voor. Als je er één sluit, waar moeten die patiënten dan heen? Het is alsof je een bibliotheek sluit waar maar één exemplaar van een zeldzaam boek staat. ### Wat zeggen de cijfers? Nederland heeft ongeveer 17 miljoen inwoners en zeven umc's. Dat betekent ongeveer één umc per 2,4 miljoen mensen. Vergelijk dat eens met onze buurlanden: - Duitsland heeft er ongeveer 35 voor 83 miljoen mensen (één per 2,4 miljoen) - België heeft er 5 voor 11,5 miljoen mensen (één per 2,3 miljoen) - Frankrijk heeft er ongeveer 30 voor 67 miljoen mensen (één per 2,2 miljoen) Op papier lijken we dus niet heel anders te zitten dan onze buren. Maar de verdeling over het land maakt het ingewikkeld. Alle umc's willen voorop lopen in onderzoek, maar dat kost geld. Veel geld. ### De menselijke kant van de zaak Stel je voor dat je in Groningen woont en je hebt complexe zorg nodig. Moet je dan naar Utrecht of Rotterdam reizen? Dat zijn al snel extra reiskosten van tientallen euro's, plus het ongemak voor familie die op bezoek wil. Of wat als je als onderzoeker werkt in een umc dat gesloten wordt? Waar moet je dan je onderzoek voortzetten? Deze vragen gaan over meer dan alleen geld - ze gaan over mensenlevens en carrières. Kaljouw zegt niet zomaar iets. Ze heeft jarenlange ervaring in de zorg. Haar woorden wegen zwaar. Maar betekent dat dat ze gelijk heeft? ### Wat vinden andere experts? Veel zorgbestuurders praten er liever niet hardop over. Niemand wil de eerste zijn die zegt: "sluit dat umc maar." Het voelt alsof je tegen je eigen familie zegt dat er iemand moet vertrekken. Toch hoor je in de wandelgangen wel geluiden. Sommige specialisten zeggen dat samenwerking tussen umc's beter kan. Dat we minder dubbel werk moeten doen. Maar hoe vertaal je dat naar concrete stappen? Een anesthesioloog die ik sprak, zei het zo: "We hebben allemaal dezelfde dure apparatuur, maar gebruiken die niet altijd optimaal. Alsof elke buurt zijn eigen brandweerauto met alle toeters en bellen moet hebben, terwijl één centrale misschien efficiënter is." ### De toekomst van onze umc's De vraag is niet alleen of we zeven umc's nodig hebben, maar vooral: wat voor umc's willen we? Moeten ze allemaal alles doen? Of kunnen ze specialiseren? Misschien kunnen we beter drie umc's hebben die uitblinken in kankeronderzoek, twee in hart- en vaatziekten, en twee in neurologie. Maar wie bepaalt dat? En wat als je zowel kanker als een hartprobleem hebt? De discussie gaat over meer dan geld. Het gaat over de toekomst van de Nederlandse gezondheidszorg. Over wat we belangrijk vinden. Over welke keuzes we durven maken. ### Jouw mening telt Daarom vraag ik jou: wat vind jij? Heeft Nederland zeven umc's nodig? Of kunnen we met minder? Misschien heb je zelf ervaring met umc-zorg. Misschien werk je er wel. Je mening doet ertoe. Want uiteindelijk gaat het over onze zorg. Over waar wij als Nederland naartoe willen. Over wat we bereid zijn te betalen voor kwaliteit. Laat het weten. Deel je gedachten. Want alleen samen kunnen we deze moeilijke vraag beantwoorden. En wie weet, misschien help je wel mee de toekomst van onze zorg vorm te geven. Denk er maar eens over na. Praat erover met collega's. Vraag je patiënten wat zij vinden. Dit debat gaat ons allemaal aan. Laten we het goed voeren.