Een Kamerlid zegt wat velen denken: hebben we echt zeven umc's nodig?

Margriet Bos · 2026-08-24

Het was een uitspraak die meteen de aandacht trok. Marjan Kaljouw, eerste Kamerlid voor de VVD en oud-bestuursvoorzitter van de Nederlandse Zorgautoriteit, gooide de knuppel in het hoenderhok. Haar stelling? Nederland heeft geen zeven universitair medische centra nodig. Dat is best een boude bewering, vind je niet? Maar tegelijkertijd komt ze niet uit het niets. Ze is namelijk lang niet de eerste die deze vraag stelt. Het gesprek over de hoeveelheid umc's in Nederland borrelt al jaren onder de oppervlakte. ### Waarom deze vraag nu weer opduikt Het is een vraag die je op verschillende manieren kunt bekijken. Enerzijds gaat het over efficiëntie en kosten. Zeven academische ziekenhuizen onderhouden kost natuurlijk behoorlijk wat. We praten over investeringen in miljarden euro's, gespecialiseerde apparatuur die vaak miljoenen kost, en hoogopgeleid personeel dat schaars is. Anderzijds gaat het over toegankelijkheid. Moet elke regio zijn eigen topklinisch ziekenhuis hebben? Of kunnen we bepaalde zeer gespecialiseerde zorg beter concentreren? Het zijn vragen waar geen eenvoudig antwoord op bestaat. ### De voordelen van concentratie Laten we eens kijken wat er gebeurt als we bepaalde zorg zouden concentreren: - Specialisten werken vaker met complexe gevallen en worden nog beter in hun vak - Dure apparatuur wordt intensiever gebruikt - Onderzoek en patiëntenzorg kunnen nog nauwer samenwerken - Er ontstaan echte expertisecentra van wereldniveau Maar er zit natuurlijk een keerzijde aan. Wat betekent dit voor patiënten die verder moeten reizen? Voor iemand in Groningen die voor gespecialiseerde behandeling naar Utrecht moet, kan dat een reis van meer dan 200 kilometer betekenen. Dat is niet niks, zeker niet als je ziek bent. ### De keerzijde van de medaille Hier wringt de schoen vaak. Want hoe waardevol efficiëntie ook is, zorg gaat uiteindelijk over mensen. Over de oudere patiënt die niet goed meer kan reizen. Over het gezin dat al zoveel heeft aan hun hoofd. Afstanden in Nederland zijn relatief klein - we hebben het vaak over reizen van hooguit een paar uur - maar voor een ziek persoon kan elk extra uur in de auto of trein een enorme belasting zijn. "De balans vinden tussen kwaliteit en bereikbaarheid blijft de kern van de uitdaging," zoals een zorgbestuurder het laatst verwoordde. Het is een uitspraak die me bijbleef omdat hij precies de kern raakt. ### Wat betekent dit voor de toekomst? De discussie gaat niet alleen over hoeveel umc's we hebben, maar vooral over welke rol ze spelen. Moeten ze allemaal hetzelfde doen? Of kunnen ze zich elk op specifieke gebieden richten? Nederland heeft ongeveer 17 miljoen inwoners verdeeld over zeven academische ziekenhuizen. Ter vergelijking: sommige andere Europese landen hebben minder academische centra voor een vergelijkbaar aantal inwoners. Het interessante aan Kaljouws uitspraak is dat ze niet uit de lucht komt vallen. In zorgkringen wordt hier al langer over gesproken, maar nu komt het debat op een hoger niveau. En dat is goed, want het gaat om belangrijke keuzes voor de toekomst van onze gezondheidszorg. ### De menselijke maat Uiteindelijk draait het allemaal om de vraag: hoe organiseren we de beste zorg voor iedereen? Zorg die excellent is, maar ook bereikbaar. Zorg die innovatief is, maar ook betaalbaar blijft. Het zijn geen eenvoudige vragen, en er zijn geen eenvoudige antwoorden. Wat ik vooral interessant vind, is hoe verschillende groepen hier anders over denken. Patiëntenorganisaties benadrukken vaak de bereikbaarheid. Zorgprofessionals wijzen op de kwaliteitswinst bij concentratie. Bestuurders moeten rekening houden met de financiële kant. ### Jouw mening doet ertoe Dit is niet zomaar een theoretische discussie. Het gaat over hoe onze zorg er over tien jaar uitziet. Over waar je terecht kunt als je of je dierbare specialistische zorg nodig heeft. Daarom is het zo waardevol dat hier nu openlijk over gesproken wordt. En nu ben ik benieuwd naar jouw mening. Want jij maakt waarschijnlijk ook gebruik van deze zorg, of kent mensen die dat doen. Wat vind je van Kaljouws stelling? Is ze te radicaal of heeft ze een punt? Zijn zeven umc's echt nodig, of kunnen we met minder toe als we ze anders organiseren? Het zijn vragen waar we samen een antwoord op moeten vinden. Een antwoord dat recht doet aan de kwaliteit van onze zorg, maar ook aan de mensen die deze zorg nodig hebben. Want daar draait het uiteindelijk allemaal om: goede zorg voor iedereen, op het moment dat het nodig is.