Waarom de geestelijke gezondheidszorg in het Noorden nu echt in gevaar komt

Margriet Bos · 2026-08-14

De geestelijke gezondheidszorg in Noord-Nederland staat al jaren onder druk. Maar de laatste ontwikkelingen maken het er niet beter op. Sterker nog: door een tekort aan gz-psychologen én het schrappen van opleidingsplaatsen lijkt de zorg in het Noorden nu echt in gevaar te komen. Het is een probleem dat niet alleen zorgverleners raakt, maar ook patiënten die maandenlang op een behandeling wachten. En de oplossing is niet simpel, want het gaat om een structureel tekort dat steeds groter wordt. ### Wat is er precies aan de hand? Het verhaal begint bij de opleidingen. De overheid bepaalt hoeveel mensen er jaarlijks worden opgeleid tot gz-psycholoog. En die aantallen worden dus naar beneden bijgesteld. Dat klinkt misschien als een administratieve beslissing, maar de gevolgen zijn enorm. Minder opleidingsplaatsen betekent minder nieuwe psychologen. En minder psychologen betekent langere wachtlijsten, meer werkdruk en uiteindelijk zorg die niet meer verantwoord is. Vooral in het Noorden is dit voelbaar. Daar is de afstand tot de Randstad groot en de aantrekkingskracht van een baan in de stad soms groter. Veel afgestudeerden vertrekken naar het Westen, waardoor de regio achterblijft met een nijpend tekort. ### Waarom juist het Noorden zo hard wordt geraakt Er zijn een paar redenen waarom dit probleem in Noord-Nederland extra pijnlijk is: - **Vergrijzing**: De bevolking in het Noorden is ouder dan het landelijk gemiddelde. En ouderen hebben vaker psychische klachten, zoals depressie of angststoornissen. - **Afstand**: Ziekenhuizen en GGZ-instellingen liggen verder uit elkaar. Patiënten moeten soms kilometers reizen voor een afspraak. - **Wervingsproblemen**: Jonge psychologen kiezen vaak voor een baan in de buurt van hun opleiding of in een grote stad. Het Noorden heeft minder aantrekkingskracht. - **Bezuinigingen**: De afgelopen jaren zijn er flink wat budgetten geschrapt, waardoor instellingen minder kunnen investeren in personeel. Het is een vicieuze cirkel: minder personeel betekent minder capaciteit, minder capaciteit betekent langere wachtlijsten, en langere wachtlijsten betekenen dat mensen langer in de problemen blijven zitten. ### De gevolgen voor patiënten Voor iemand die nu een afspraak wil maken bij de GGZ, kan dat zomaar een half jaar duren. En dat is geen uitzondering meer, maar de realiteit. Vooral voor mensen met depressieve klachten of angststoornissen is dat een lange tijd om op zichzelf te zijn aangewezen. "Het is alsof je een gebroken been hebt en pas over zes maanden naar het ziekenhuis mag," zegt een huisarts uit Groningen. "De schade die in die tijd ontstaat, is vaak groter dan de oorspronkelijke klacht." Daarnaast zorgt de werkdruk ervoor dat bestaande psychologen sneller uitvallen. Overspannenheid en burn-out komen steeds vaker voor. En dat is begrijpelijk: je wilt je patiënten helpen, maar je hebt simpelweg te weinig tijd en middelen. ### Wat betekent dit voor de toekomst? De verwachting is dat het tekort de komende jaren alleen maar groter wordt. De vraag naar geestelijke gezondheidszorg stijgt namelijk nog steeds. Jongeren hebben vaker last van stress en prestatiedruk, en ouderen leven langer maar niet altijd gezonder. Tegelijkertijd blijft het aantal opleidingsplaatsen achter. En dat terwijl de opleiding tot gz-psycholoog niet eens de duurste of moeilijkste is om te volgen. Het is vooral een kwestie van prioriteiten stellen. Sommige experts pleiten daarom voor een herziening van het systeem. Waarom niet meer regionale opleidingen, zodat studenten in het Noorden blijven? Of financiële prikkels voor psychologen die in dunbevolkte gebieden gaan werken? ### Wat kan er concreet gebeuren? Er zijn gelukkig wel initiatieven die hoop geven: - **Online therapie**: Steeds meer instellingen bieden online behandelingen aan, waardoor mensen minder hoeven te reizen. - **Taakherschikking**: Verpleegkundig specialisten en psychologen in opleiding nemen taken over, waardoor de druk op gz-psychologen afneemt. - **Samenwerking**: Ziekenhuizen en GGZ-instellingen werken vaker samen om wachtlijsten te verkorten. Maar dit zijn lapmiddelen. De kern van het probleem is dat er simpelweg te weinig mensen worden opgeleid. En zolang dat niet verandert, blijft de zorg in het Noorden onder druk staan. ### Een oproep aan beleidsmakers Het is tijd dat er serieus wordt gekeken naar de gevolgen van het schrappen van opleidingsplaatsen. Niet alleen in cijfers, maar ook in verhalen. Verhalen van mensen die niet geholpen kunnen worden, van psychologen die over hun grenzen gaan, en van regio's die achterblijven. De geestelijke gezondheidszorg is geen luxe, maar een basisrecht. En dat recht geldt voor iedereen, ook voor mensen die in het Noorden wonen. Laten we ervoor zorgen dat zij niet de dupe worden van een beslissing die vooral op papier logisch lijkt.