Waarom de ggz in het Noorden nog verder onder druk komt te staan

Margriet Bos · 2026-08-14

De geestelijke gezondheidszorg in het noorden van Nederland staat al jaren onder druk. Maar de laatste ontwikkelingen maken de situatie zorgwekkender dan ooit. Het tekort aan gz-psychologen groeit, opleidingsplaatsen worden geschrapt en de wachtlijsten worden steeds langer. Wat betekent dit voor jou als professional in de zorg? En nog belangrijker: wat kunnen we eraan doen? Het is geen geheim dat de zorg in Nederland kampt met personeelstekorten. Maar in het Noorden lijkt de situatie extra nijpend. Door het gebrek aan gz-psychologen en het schrappen van opleidingsplaatsen komt de zorg hier nog verder onder druk te staan. Patiënten wachten langer, collega's draaien overuren en de kwaliteit van zorg staat op het spel. Tijd om de situatie eens goed onder de loep te nemen. ### De kern van het probleem: te weinig gz-psychologen Het tekort aan gz-psychologen is niet nieuw, maar het wordt wel steeds groter. Uit cijfers van de afgelopen jaren blijkt dat het aantal afgestudeerde gz-psychologen niet in verhouding staat tot de vraag. Vooral in de noordelijke provincies – Groningen, Friesland en Drenthe – is de nood hoog. De regio heeft te maken met een vergrijzende bevolking en een relatief hoog aantal mensen met complexe psychische problemen. Daar komt nog bij dat veel gz-psychologen na hun opleiding vertrekken naar de Randstad. Daar liggen de salarissen vaak hoger en zijn er meer carrièremogelijkheden. Het Noorden blijft achter met een groeiend gat tussen vraag en aanbod. En dat gat wordt nu dus nog groter doordat opleidingsplaatsen worden geschrapt. ### Waarom worden opleidingsplaatsen geschrapt? Het schrappen van opleidingsplaatsen klinkt misschien tegenstrijdig. Je zou denken: er is een tekort, dus laten we juist meer mensen opleiden. Maar de realiteit is weerbarstiger. Opleidingsplaatsen voor gz-psychologen worden gefinancierd door de overheid en zorgverzekeraars. Door bezuinigingen en herverdeling van middelen vallen er nu juist plekken weg. Daarnaast speelt de praktijkopleiding een rol. Om gz-psycholoog te worden, moet je een traject doorlopen dat deels in de praktijk plaatsvindt. Zorginstellingen moeten hiervoor opleiders en begeleiders beschikbaar stellen. Maar diezelfde instellingen kampen zelf met personeelstekorten. Het is een vicieuze cirkel: te weinig mensen om op te leiden, dus minder opleidingsplekken, dus nog minder mensen. ### De gevolgen voor de zorg in het Noorden De gevolgen laten zich raden, maar het is goed om ze concreet te benoemen. De wachtlijsten voor ggz-hulp in het Noorden lopen op tot soms wel twintig weken. Voor mensen met acute psychische klachten is dat een eeuwigheid. In de tussentijd verslechtert hun situatie vaak, waardoor de zorg uiteindelijk zwaarder en duurder wordt. Ook voor zorgprofessionals zelf is de situatie zwaar. Ze draaien meer diensten, krijgen te maken met complexere casussen en hebben minder tijd voor persoonlijke aandacht. Het risico op burn-out ligt op de loer. En dat terwijl we deze mensen juist hard nodig hebben. Het is een neerwaartse spiraal die moeilijk te doorbreken lijkt. ### Wat betekent dit voor jou als professional? Als je werkzaam bent in de ggz of de ouderenzorg, merk je de druk waarschijnlijk dagelijks. Misschien herken je het gevoel dat je te weinig tijd hebt voor je cliënten. Of dat je continu moet schakelen tussen urgente zaken en de dagelijkse zorg. Het is begrijpelijk dat dit frustratie en machteloosheid oplevert. Toch is het belangrijk om het gesprek hierover aan te blijven gaan. Deel je ervaringen met collega's en leidinggevenden. Samen kunnen jullie kijken naar oplossingen, zoals het anders inrichten van de zorg of het inzetten van nieuwe technologie. Ook op beleidsniveau is het cruciaal om de stem van de werkvloer te laten horen. ### Waar liggen kansen? Ondanks de sombere cijfers zijn er ook lichtpuntjes. Steeds meer zorginstellingen experimenteren met innovatieve werkvormen. Denk aan e-health, waarbij cliënten op afstand worden begeleid. Of aan taakherschikking, waarbij andere zorgverleners taken van de gz-psycholoog overnemen. Dit kan de druk verlichten en zorgt ervoor dat de beschikbare specialisten zich kunnen richten op de meest complexe gevallen. Daarnaast is er aandacht voor het opleiden van zij-instromers. Mensen met een andere achtergrond die de overstap maken naar de ggz. Dit vergt investeringen, maar kan op termijn wel helpen om het tekort terug te dringen. Het Noorden heeft bovendien een sterke regionale identiteit. Veel professionals willen hier graag blijven werken, als de omstandigheden maar aantrekkelijk genoeg zijn. ### Een oproep aan beleidsmakers De situatie vraagt om actie op landelijk niveau. Het is niet genoeg om te constateren dat er een probleem is. Er moeten keuzes worden gemaakt over de financiering van opleidingsplaatsen en over het aantrekkelijker maken van de regio voor zorgprofessionals. Denk aan hogere salarissen, betere arbeidsvoorwaarden of een tegemoetkoming in de huisvestingskosten. Ook de samenwerking tussen zorginstellingen, onderwijsinstellingen en gemeenten kan beter. Door gezamenlijk op te trekken, kunnen we ervoor zorgen dat er voldoende opleidingscapaciteit is en dat afgestudeerden ook daadwerkelijk in het Noorden blijven werken. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid die vraagt om een gedeelde aanpak. ### De rol van technologie en preventie Tot slot mogen we de rol van technologie en preventie niet vergeten. Door in te zetten op preventie kunnen we voorkomen dat mensen in een ernstige psychische crisis belanden. Dit ontlast de ggz op de lange termijn. En technologie, zoals online zelfhulpmodules of apps voor dagelijkse ondersteuning, kan een aanvulling zijn op de reguliere zorg. Natuurlijk is technologie geen vervanging voor persoonlijk contact. Maar het kan wel helpen om de juiste zorg op het juiste moment te bieden. Zo blijft er meer ruimte over voor de cliënten die echt face-to-face begeleiding nodig hebben. Een slimme inzet van middelen, die we ons in deze tijd niet kunnen veroorloven te negeren. De zorg in het Noorden staat voor een grote uitdaging. Maar door samen te werken, te innoveren en het gesprek aan te gaan, kunnen we het tij keren. Laten we niet wachten tot de situatie verder verslechtert. De tijd om te handelen is nu.