Waarom de ggz in het Noorden steeds verder onder druk komt te staan

Margriet Bos · 2026-08-14

De zorg in het noorden van Nederland staat al geruime tijd onder hoogspanning. Nu blijkt dat ook het aantal opleidingsplaatsen voor gz-psychologen wordt geschrapt, dreigt de situatie nog nijpender te worden. En dat terwijl de vraag naar geestelijke gezondheidszorg juist blijft toenemen. Hoe kan het dat we in een van de best georganiseerde zorgsystemen van Europa toch zo vastlopen? Het tekort aan gz-psychologen is niet nieuw. Al jaren waarschuwen instellingen voor de groeiende wachtlijsten en de toenemende werkdruk. Maar het schrappen van opleidingsplaatsen maakt de toekomst er niet rooskleuriger op. Het is alsof je een emmer met een gaatje probeert te vullen terwijl de kraan ook nog eens wordt dichtgedraaid. ### Wat betekent dit concreet voor de regio? In de praktijk betekent dit dat mensen in bijvoorbeeld Groningen, Friesland en Drenthe langer moeten wachten op een intake of behandeling. Voor sommigen kan dat oplopen tot maanden. En dat terwijl juist vroeg ingrijpen vaak het verschil maakt tussen een kort traject en een langdurig zorgtraject. De gevolgen zijn voelbaar in de hele keten: - Huisartsen zien vaker patiënten met psychische klachten die ze zelf niet kunnen behandelen - De druk op de eerste lijn neemt toe, waardoor andere zorgvragen ook minder snel worden opgepakt - Mensen met ernstige problemen komen later in beeld, waardoor de zorg complexer en duurder wordt ### Waarom worden opleidingsplaatsen geschrapt? Het schrappen van opleidingsplaatsen is het gevolg van een combinatie van factoren. Enerzijds spelen budgettaire overwegingen een rol. Opleidingen kosten geld en zorginstellingen moeten keuzes maken. Anderzijds is er ook een tekort aan geschikte opleiders en stageplekken. Het is een vicieuze cirkel: te weinig personeel leidt tot minder opleidingscapaciteit, wat weer leidt tot nog minder personeel. Daar komt bij dat veel afgestudeerde psychologen kiezen voor een baan buiten de zorg. De salarissen in het bedrijfsleven zijn vaak aantrekkelijker en de werkdruk ligt er lager. Vooral in het noorden, waar de afstanden groot zijn en voorzieningen minder dichtbij zijn, is het lastig om mensen te behouden. ### Wat kan eraan worden gedaan? Er is geen simpele oplossing, maar er zijn wel degelijk mogelijkheden om de druk te verlichten. Denk bijvoorbeeld aan: - Het verhogen van het aantal opleidingsplaatsen, gefinancierd vanuit het Rijk - Meer samenwerking tussen zorginstellingen en universiteiten om stageplekken te creëren - Inzet van nieuwe technologieën, zoals e-health en online therapie, om de zorg efficiënter te maken - Het verbeteren van arbeidsvoorwaarden om het vak aantrekkelijker te maken Een aantal regio's experimenteert al met innovatieve modellen. Zo zijn er initiatieven waarbij psychologen in opleiding onder supervisie zelfstandiger werken. Daardoor kunnen ze sneller ervaring opdoen en wordt de opleidingstijd verkort. Het is een veelbelovende ontwikkeling, maar het zal nog even duren voordat de effecten merkbaar zijn. ### De rol van preventie Misschien wel de belangrijkste les is dat we meer moeten inzetten op preventie. Hoe beter we voorkomen dat mensen psychische problemen ontwikkelen, hoe minder druk er op de zorg komt te staan. Dat begint bij voorlichting op scholen, maar ook bij het verminderen van prestatiedruk en het stimuleren van een gezonde levensstijl. Daarnaast kunnen zorgverleners en gemeenten meer samenwerken om laagdrempelige voorzieningen in de wijk te realiseren. Denk aan inlooppunten waar mensen terechtkunnen met hun vragen, zonder dat ze meteen een verwijzing nodig hebben. Zo wordt de zorg toegankelijker en worden de zwaardere vormen van hulp ontlast. ### Een oproep aan de politiek Het is nu aan de politiek om keuzes te maken. De zorg in het noorden kan niet nog langer op dezelfde voet verder. Er moet structureel geld worden vrijgemaakt voor opleidingen en voor behoud van personeel. Alleen dan kunnen we ervoor zorgen dat iedereen die hulp nodig heeft, ook daadwerkelijk geholpen wordt. Het is een kwestie van prioriteiten stellen. Want een regio die achterblijft op het gebied van geestelijke gezondheidszorg, zal ook op andere gebieden achterblijven. En dat raakt ons allemaal, vroeg of laat.