Deze stille crisis in de Noorderlijke ggz raakt ons allemaal

Margriet Bos · 2026-08-14

De geestelijke gezondheidszorg in het noorden van Nederland staat zwaar onder druk. Dat is geen nieuws voor wie in de zorg werkt, maar de oorzaak is zorgwekkender dan veel mensen denken. Het is namelijk niet alleen een kwestie van te weinig budget of te lange wachtlijsten. Er is iets fundamenteels aan het knagen: het tekort aan gz-psychologen wordt steeds groter, en tegelijkertijd verdwijnen er opleidingsplaatsen. Dat klinkt misschien als een administratief probleem, maar de gevolgen voelen we allemaal. ### Waarom het noorden extra hard wordt geraakt Het noorden is geen randstad. Dat betekent dat de afstanden groter zijn, de bevolking verspreid woont en de zorgvoorzieningen dunner gezaaid zijn. Als er dan ook nog eens minder professionals beschikbaar zijn, wordt het gat snel voelbaar. Een gz-psycholoog is niet zomaar een hulpverlener; het is iemand met een zware, specialistische opleiding die vaak de spil vormt in de behandeling van complexe psychische problemen. Denk aan depressies, angststoornissen, trauma's en persoonlijkheidsproblematiek. Het schrappen van opleidingsplaatsen is daarbij de spreekwoordelijke druppel. Want waar moeten de nieuwe psychologen vandaan komen als de opleiding zelf wordt ingeperkt? Het is alsof je een lekkende emmer probeert te vullen terwijl je tegelijkertijd de kraan verder dichtdraait. De cijfers liegen er niet om: het aantal afgestudeerde gz-psychologen daalt, terwijl de vraag naar zorg juist stijgt. Vooral in regio's als Groningen, Friesland en Drenthe is dat een directe bedreiging voor de toegankelijkheid van zorg. ### De impact op wachtlijsten en kwaliteit van zorg De eerste plek waar je dit merkt, is de wachtlijst. Mensen die nu een verwijzing krijgen van de huisarts, moeten soms maanden wachten voordat ze aan de beurt zijn. En dat terwijl juist bij psychische klachten snel handelen enorm belangrijk is. Hoe langer je wacht, hoe dieper problemen soms wortelen. Dat zorgt niet alleen voor persoonlijk leed, maar ook voor hogere kosten later, omdat de zorg dan intensiever en langer moet zijn. Daarnaast zien we dat bestaande teams onder hoogspanning komen te staan. Gz-psychologen die er nog wel zijn, moeten meer taken op zich nemen, meer casussen begeleiden en vaker overwerken. De werkdruk stijgt, het ziekteverzuim neemt toe en de kwaliteit van zorg komt onder druk te staan. Het is een vicieuze cirkel waar niemand baat bij heeft. Patiënten voelen zich niet gehoord, behandelaars raken uitgeput en de zorg wordt duurder in plaats van beter. ### Wat dit betekent voor jou en je naasten Misschien denk je nu: dit gaat over de ggz, maar wat heeft dat met mij te maken? Meer dan je misschien vermoedt. Een op de vier volwassenen krijgt ooit te maken met psychische klachten. Dat betekent dat de kans groot is dat jij, of iemand in je omgeving, ooit afhankelijk bent van deze zorg. En op dat moment wil je niet horen dat er geen plek is, of dat je maanden moet wachten op een eerste gesprek. Voor ouderen is dit extra zorgelijk. Zij hebben vaak te maken met meerdere problemen tegelijk: verlies van een partner, eenzaamheid, lichamelijke klachten die hun tol eisen. Psychische ondersteuning is dan geen luxe, maar een noodzaak. Zonder goede hulp kunnen deze problemen snel verergeren en leiden tot nog grotere zorgvragen. Het is een kettingreactie die we ons eigenlijk niet kunnen veroorloven. ### De rol van preventie en vroegsignalering Gelukkig is er ook hoop. Steeds meer zorgorganisaties in het noorden zetten in op preventie en vroegsignalering. Door problemen eerder te herkennen, kunnen ze vaak worden opgelost voordat ze uitgroeien tot iets groters. Denk aan laagdrempelige gesprekken, online hulpaanbod en samenwerking met huisartsen en welzijnsorganisaties. Dit is geen wondermiddel, maar het kan wel de druk op de gespecialiseerde zorg verlichten. Daarnaast zijn er initiatieven om het beroep aantrekkelijker te maken. Betere begeleiding tijdens de opleiding, meer mogelijkheden voor deeltijdwerk en een betere beloning kunnen helpen om mensen te behouden voor de sector. Het is een kwestie van lange adem, maar wel een die noodzakelijk is. Want zonder voldoende goed opgeleide psychologen blijft de zorg in het noorden onder druk staan, hoe hard we ook ons best doen. ### Een oproep aan beleidsmakers Het is nu tijd voor actie. Niet alleen met mooie woorden, maar met concrete maatregelen. Het terugdraaien van het schrappen van opleidingsplaatsen is een logische eerste stap. Daarnaast moet er geïnvesteerd worden in het behoud van zorgpersoneel en in de aantrekkelijkheid van de regio. Want laten we eerlijk zijn: een psycholoog die kan kiezen tussen een baan in de Randstad of in een dunbevolkt gebied, kiest niet altijd voor het noorden. Daar moeten we iets tegenover stellen. De zorg in het noorden verdient beter. En de mensen die er wonen, verdienen het ook. Het is tijd dat we dit probleem niet langer wegwuiven, maar serieus aanpakken. Want een gezonde samenleving begint bij goede zorg voor de geest, waar je ook woont.