Waarom gedeeld leiderschap in de zorg vaak stopt bij goede intenties

Margriet Bos · 2026-10-12

Leiderschap delen. Het klinkt zo mooi. Maar laten we eerlijk zijn: in de dagelijkse praktijk van de zorg is het vaak een stuk weerbarstiger dan we zouden willen. Je zit met bestuurders die verantwoording moeten afleggen, managers die targets halen, professionals die hun autonomie koesteren en organisaties die elk hun eigen belangen hebben. En dan moet je ook nog eens samenwerken. Geen wonder dat het soms voelt als dansen op een koord. Toch is er geen weg terug. De grote vraagstukken in de zorg – van vergrijzing tot personeelstekorten, van technologische innovatie tot betaalbaarheid – zijn simpelweg te complex voor één persoon, één afdeling of één organisatie. Willen we echt stappen zetten, dan zullen we het samen moeten doen. Maar waar begint dat dan? ### Eerst maar eens eerlijk zijn Voordat we in oplossingen duiken, moeten we één ding toegeven: gedeeld leiderschap is niet hetzelfde als iedereen een beetje de baas laten zijn. Het is ook niet een vergadercultuur waarin we eindeloos overleggen zonder knopen door te hakken. Nee, gedeeld leiderschap betekent dat je verantwoordelijkheid deelt, beslissingen samen neemt en elkaar scherp houdt. Dat vraagt om heldere afspraken en vooral om vertrouwen. En dat vertrouwen is precies waar het vaak misgaat. Bestuurders vertrouwen professionals niet altijd, professionals voelen zich niet gehoord door managers, en organisaties concurreren liever dan dat ze samenwerken. Herkenbaar? Je bent niet de enige. ### Van intentie naar actie Hoe doorbreek je dat patroon? Het begint bij een gedeeld besef dat we het samen moeten doen. Niet omdat het moet van de overheid of de verzekeraar, maar omdat het werkt. Uit onderzoek blijkt dat teams waarin leiderschap gedeeld wordt, beter presteren, minder verloop hebben en innovatiever zijn. Dat is nog eens een businesscase. Maar hoe zet je die eerste stap? Hier zijn een paar praktische handvatten: - **Begin klein.** Kies één concreet vraagstuk waar meerdere partijen bij betrokken zijn. Bijvoorbeeld de wachtlijsten in de ouderenzorg of de implementatie van een nieuw zorgpad. Maak het behapbaar. - **Zet de patiënt centraal.** Niet de belangen van de organisatie, maar de behoefte van de patiënt of cliënt. Dat creëert een gezamenlijk doel. - **Spreek elkaar aan op gedrag.** Gedeeld leiderschap is niet vrijblijvend. Spreek verwachtingen uit en geef feedback als het anders loopt. - **Vier successen.** Ook kleine overwinningen verdienen aandacht. Dat houdt de motivatie hoog. > “Gedeeld leiderschap is geen trucje, het is een houding. Je moet bereid zijn om macht te delen en kwetsbaar te zijn.” – aldus een ervaren bestuurder in de zorg. ### De rol van de professional Professionals in de zorg – van verpleegkundigen tot specialisten – hebben een cruciale rol. Zij staan het dichtst bij de patiënt en weten vaak als geen ander wat er speelt. Toch worden ze nog te vaak gezien als uitvoerders in plaats van als partners. Willen we echt gedeeld leiderschap, dan moeten we die expertise serieus nemen. Dat betekent niet dat iedereen overal over mee moet praten. Het betekent wel dat je als bestuurder of manager de dialoog aangaat, vragen stelt en luistert. En dat je professionals de ruimte geeft om beslissingen te nemen binnen hun vakgebied. Vertrouwen geven is immers de eerste stap naar verantwoordelijkheid nemen. ### Technologie als hulpmiddel Een vaak vergeten aspect is de rol van technologie. Denk aan digitale platforms waarop zorgverleners en bestuurders informatie kunnen delen, of aan systemen die transparantie bevorderen. Technologie kan gedeeld leiderschap ondersteunen, maar alleen als het de samenwerking versterkt in plaats van vervangt. Het gaat om de mensen, niet om de tools. ### Waar begint het dan? Misschien wel bij de erkenning dat niemand het alleen kan. Dat we allemaal afhankelijk van elkaar zijn. En dat we het samen moeten doen, ook als dat schuurt. Gedeeld leiderschap begint bij een open houding, bij nieuwsgierigheid naar de ander en bij de moed om los te laten. Dus ja, waar begint gedeeld leiderschap? Het begint bij jou. Bij mij. Bij ons. Vandaag nog.