FACT-teams zonder psychiater: waarom dat misgaat

Margriet Bos · 2026-10-07

Veel ggz-medewerkers en sociaal werkers bieden dagelijks zorg en ondersteuning vanuit FACT-teams. Maar er is iets vreemds aan de hand: een psychiater of gz-psycholoog is lang niet altijd aangehaakt, terwijl dat volgens de richtlijn juist wél zou moeten. Hoe kan dat eigenlijk? En wat betekent het voor de mensen die deze zorg ontvangen? ### Wat een FACT-team eigenlijk is FACT staat voor Flexible Assertive Community Treatment. Het is een behandelmodel voor mensen met ernstige psychische aandoeningen die langdurige en intensieve zorg nodig hebben. Denk aan cliënten die vaker vastlopen in hun dagelijks leven en gebaat zijn bij een team dat dichtbij blijft, ook als het even niet goed gaat. In de ideale situatie werkt zo'n team multidisciplinair. Een psychiater of gz-psycholoog kijkt mee, stelt diagnoses, beoordeelt medicatie en houdt het geheel medisch scherp. Verpleegkundigen, sociaal werkers en ervaringsdeskundigen zorgen voor de dagelijkse begeleiding. Samen vormen ze een vangnet. ### Waarom de psychiater vaak ontbreekt Toch gebeurt het regelmatig dat die medisch-specialistische blik ontbreekt. Soms door personeelstekorten, soms door roosters die niet passen. En ja, soms ook gewoon omdat het zo is gegroeid. De gevolgen zijn niet mals: - Medicatie wordt voorgeschreven zonder periodieke herbeoordeling door een specialist. - Crisissituaties worden opgevangen door mensen die daar niet voor zijn opgeleid. - De kwaliteit van zorg wordt afhankelijk van wie er toevallig dienst heeft. - Cliënten merken dat er iets ontbreekt, ook als ze niet precies weten wat. ### De richtlijn als kompas, niet als last De richtlijn is er niet voor de papieren werkelijkheid. Die is er omdat gebleken is dat een FACT-team zonder psychiatrische inbreng simpelweg minder goed functioneert. Niet omdat medewerkers het niet kunnen, maar omdat ze het niet alleen hóren te doen. > Een team zonder psychiater is als een huis zonder fundering: het staat, tot het wankelt. Dat betekent niet dat elk gesprek door een psychiater moet worden gevoerd. Het gaat om de lijnen: wie is verantwoordelijk, wie kijkt mee, wie grijpt in als het misgaat? Zonder die heldere structuur wordt het voor iedereen onduidelijk. ### Wat professionals zelf kunnen doen Als je in een FACT-team werkt en je herkent dit, dan ben je niet machteloos. Een paar dingen helpen: - Maak het ontbreken van psychiatrische inbreng bespreekbaar in je team, niet als klacht maar als risico. - Leg vast wanneer een psychiater of gz-psycholoog wél moet aansluiten. Denk aan medicatiewijzigingen of crisissituaties. - Gebruik intervisie om casussen te toetsen, ook als er geen specialist bij is. - Meld structurele tekorten, niet één keer maar herhaaldelijk. ### Waarom dit iedereen aangaat Of je nu beleidsmaker bent, teamleider of uitvoerend hulpverlener: de kwaliteit van FACT-zorg hangt af van de som der delen. Een psychiater die alleen op papier meedoet, is geen psychiater die meedoet. En een team dat doorwerkt zonder die expertise, loopt vroeg of laat tegen zijn grenzen aan. De vraag is niet of het een keer misgaat. De vraag is of we het zien aankomen. En of we dan de moed hebben om het te benoemen, ook als dat ongemakkelijk voelt. ### Tot slot FACT-teams zijn een prachtig instrument. Ze bieden continuïteit, nabijheid en vertrouwen aan mensen die dat hard nodig hebben. Maar dat instrument werkt alleen als alle onderdelen aanwezig zijn. De psychiater of gz-psycholoog is geen luxe. Het is een van de poten onder de tafel. Zonder die poot zakt het door het ijs. En dat is precies wat we willen voorkomen.