FACT-teams zonder psychiater: de stille crisis in de ggz

Margriet Bos · 2026-10-07

### Wat is er aan de hand? Veel ggz-medewerkers en sociaal werkers draaien volledige diensten binnen FACT-teams. Ze bieden zorg en ondersteuning aan mensen met ernstige psychische problemen. Maar er is iets vreemds aan de hand: een psychiater of gz-psycholoog is vaak niet aangehaakt, terwijl dat volgens de richtlijnen wel zou moeten. Dat is niet zomaar een detail. Het is alsof je een auto bestuurt zonder dat er iemand naast je zit die verstand heeft van de motor. Je komt een eind, tot het misgaat. ### Waarom dit een probleem is FACT staat voor Flexible Assertive Community Treatment. Het is een model waarin zorg professionals mensen met complexe psychiatrische aandoeningen thuis begeleiden. Denk aan iemand met een psychose, verslaving en schulden. Die persoon heeft meer nodig dan alleen een luisterend oor. De richtlijn is duidelijk: er moet altijd een psychiater of gz-psycholoog betrokken zijn bij de behandeling. Niet omdat de rest niet capabel is, maar omdat sommige beslissingen – medicatie aanpassen, risico's inschatten, een crisissituatie beoordelen – gewoon specifieke expertise vereisen. Toch gebeurt het regelmatig dat die expertise ontbreekt. Medewerkers staan er alleen voor. Ze doen hun best, maar ze missen de rugdekking die ze nodig hebben. ### De gevolgen voor de werkvloer Als je als professional dagelijks zorg draagt zonder dat er een psychiater meekijkt, krijg je: - **Onzekerheid:** Je twijfelt of je de juiste inschatting maakt. - **Verantwoordelijkheid die te zwaar weegt:** Je bent niet opgeleid om alle medische beslissingen te nemen. - **Risico's voor cliënten:** Zonder specialistische blik kunnen signalen worden gemist. - **Werkdruk en uitval:** Het vreet energie als je het gevoel hebt er alleen voor te staan. > "We doen ons best, maar ik mis de sparring. Soms weet ik gewoon niet of ik het goed doe." – een FACT-medewerker ### Waarom het zo moeilijk is om dit op te lossen Het klinkt simpel: zorg dat er altijd een psychiater is. Maar de praktijk is weerbarstig. Er is een tekort aan psychiaters en gz-psychologen. De wachtlijsten zijn lang. En de financiering is vaak niet toereikend om structureel specialisten in elk team te hebben. Daarnaast is er een cultuur ontstaan waarin het normaal is geworden om zonder specialist te werken. Het is langzaam ingeslopen. Niemand heeft er bewust voor gekozen, maar het is wel de realiteit. ### Wat kun je als professional doen? Je kunt niet in je eentje het hele systeem veranderen. Maar je kunt wel stappen zetten: - **Meld het als de richtlijn niet wordt gevolgd.** Zwijgen houdt het probleem in stand. - **Zoek informele consultatie.** Bel een psychiater van een ander team. Vaak mag dat gewoon. - **Documenteer je zorgen.** Als je twijfelt over een cliënt, schrijf het op. Dat beschermt jou en de cliënt. - **Praat erover met collega's.** Je bent niet de enige die dit ervaart. ### De bredere vraag Dit gaat niet alleen over FACT-teams. Het gaat over hoe we in Nederland de ggz hebben georganiseerd. We vragen veel van professionals die al onder druk staan. En we hopen dat het goed gaat. Maar hoop is geen richtlijn. Als we willen dat mensen met ernstige psychische problemen de zorg krijgen die ze verdienen, moeten we ervoor zorgen dat de juiste expertise aanwezig is. Niet af en toe, maar altijd. De vraag is niet of we het ons kunnen veroorloven. De vraag is of we het ons kunnen veroorloven om het niet te doen.