Waarom een diagnose nooit het hele verhaal van een mens vertelt

Margriet Bos · 2026-11-12

Anne-Mei The is hoogleraar, onderzoeker en vooral iemand die blijft vragen stellen. Bij de presentatie van haar boek 'Wie zien wij – en wie zien wij niet meer?' vertelt ze iets dat blijft hangen: de sociale benadering van dementie werkt eigenlijk overal in de zorg. En misschien wel daarbuiten ook. “De sociale benadering begint met het zien van de mens”, zegt ze. Simpel gezegd, maar in de praktijk best lastig. Want zodra iemand een diagnose krijgt, gebeurt er iets geks. We gaan diegene ineens door die ene lens bekijken. Alsof er verder niets meer is. ### De mens achter het label Een diagnose is nuttig. Het helpt artsen, het geeft houvast, het opent deuren naar de juiste zorg. Maar een diagnose is geen identiteit. Toch gebeurt het vaak: iemand wordt 'de dementerende', 'de patiënt', 'de casus'. De persoon erachter verdwijnt naar de achtergrond. Anne-Mei The noemt dat een gemiste kans. Want wie alleen naar het label kijkt, mist precies datgene wat zorg echt goed maakt. Je moet weten wie iemand was, wat diegene belangrijk vindt, waar hij of zij van houdt. Pas dan kun je iemand echt ondersteunen. Denk aan iemand die zijn hele leven fanatiek heeft getuinierd. Als de dementie toeslaat, is het simpelweg afnemen van de tuingereedschap een kleine ramp. Terwijl een beetje hulp bij het planten al zoveel verschil maakt. Dat is de sociale benadering in de praktijk: kijken naar wat iemand nog wél kan en wil. ### Wat dit betekent voor professionals in de zorg De sociale benadering is geen zweverig ideaal. Het is een werkwijze die je concreet kunt toepassen. Een paar dingen die in de praktijk helpen: - Stel vragen over het leven van iemand, niet alleen over de klachten - Betrek familie en naasten als bron van kennis, niet als last - Kijk naar gewoontes, rituelen en kleine dingen die iemand zichzelf laten voelen - Durf te vertragen: een gesprek van tien minuten levert soms meer op dan een formulier Die laatste is misschien wel de lastigste. De zorg is druk, de agenda's vol. Toch is juist die tien minuten vaak het verschil tussen iemand zien en iemand niet zien. ### Van dementie naar de hele zorg Wat Anne-Mei The opvalt: de sociale benadering is niet exclusief voor dementie. Ze werkt net zo goed in de thuiszorg, de gehandicaptenzorg, het ziekenhuis. Overal waar mensen afhankelijk zijn van anderen, geldt dezelfde vraag. Zie ik de persoon nog, of alleen het probleem? Dat maakt haar boodschap breder dan één aandoening. Het is een oproep aan iedereen die met mensen werkt. En eigenlijk ook aan onszelf, buiten werktijd. Want ook in het dagelijks leven zijn we geneigd mensen in hokjes te stoppen. > “Een diagnose vertelt je wat iemand heeft. Het vertelt je niet wie iemand is.” ### Waarom dit juist nu telt De zorg vergrijst, de druk neemt toe, en de verleiding is groot om te standaardiseren. Protocollen, checklists, efficiëntie. Allemaal nuttig. Maar als het ten koste gaat van het zien van de mens, verliezen we iets belangrijks. Voor professionals die werken met ouderen en persoonsalarmering is dat een herkenbaar spanningsveld. Een alarm is een hulpmiddel, geen oplossing. Het gaat erom dat iemand zich veilig en gezien voelt. En dat begint bij dezelfde vraag die Anne-Mei The stelt: wie heb ik eigenlijk voor me? Dat is misschien wel de belangrijkste les uit haar boek. Niet de diagnose centraal stellen, maar de mens. Klinkt eenvoudig. Is het niet altijd. Maar het is wel de moeite waard.