Waarom artsen het recht willen om behandelingen te weigeren

Margriet Bos · 2026-08-07

Het is een onderwerp dat de gemoederen flink bezighoudt in de zorgsector: mogen artsen vaker nee zeggen tegen bepaalde behandelingen? Uit een recente poll op Zorgvisie blijkt dat een meerderheid van de artsen hier voorstander van is. Maar waarom willen ze die ruimte precies, en op welke gronden zouden ze een behandeling mogen weigeren? De meningen lopen behoorlijk uiteen. Het debat is niet nieuw, maar het lijkt wel aan kracht te winnen. In een tijd waarin de zorg onder druk staat, de wachtlijsten oplopen en de kosten stijgen, vragen steeds meer zorgverleners zich hardop af: kunnen we dit nog wel verantwoorden? En belangrijker nog: moeten we alles doen wat medisch mogelijk is, of ook wat wenselijk is? ### Waarom willen artsen meer ruimte? Artsen geven aan dat ze zich steeds vaker in een lastige positie bevinden. Enerzijds willen ze hun patiënten de beste zorg bieden, anderzijds zien ze dat sommige behandelingen weinig tot niets toevoegen aan de kwaliteit van leven. Denk aan ingrijpende operaties bij oudere patiënten met meerdere aandoeningen, of behandelingen die vooral pijn en ongemak met zich meebrengen zonder duidelijk resultaat. Een belangrijk argument is dat er meer oog moet komen voor de wensen en waarden van de patiënt. Niet elke behandeling is voor iedereen even zinvol. Soms is stoppen of niet starten met een behandeling juist de meest liefdevolle keuze. Dat vraagt om maatwerk en goede communicatie, maar ook om de vrijheid om als arts een professionele afweging te kunnen maken. Daarnaast speelt de werkdruk een rol. Zorgverleners staan onder grote druk en moeten steeds meer doen met minder middelen. Door kritischer te kijken naar welke behandelingen echt meerwaarde bieden, kan de zorg efficiënter worden ingericht. Dat komt uiteindelijk ook de kwaliteit van zorg ten goede. ### Op welke gronden zouden artsen mogen weigeren? De discussie gaat vooral over medisch zinloos handelen. Als een behandeling geen reële kans op succes heeft of vooral schade toebrengt, dan is weigeren verdedigbaar. Maar waar ligt precies de grens? Dat is een lastige vraag, want wat voor de ene arts medisch zinloos is, kan voor een ander nog waardevol zijn. Enkele situaties waarin artsen vaker zouden willen weigeren: - Behandelingen die geen bewezen effect hebben of zelfs schadelijk zijn - Ingrepen die de kwaliteit van leven niet verbeteren of zelfs verminderen - Behandelingen die niet passen bij de wensen en waarden van de patiënt - Zorg die vooral vraagt om palliatieve of ondersteunende behandeling in plaats van curatieve ingrepen Toch is er ook weerstand. Sommigen vrezen dat het weigeren van behandelingen kan leiden tot willekeur of dat kwetsbare groepen, zoals ouderen, sneller buiten de boot vallen. Anderen wijzen erop dat de relatie tussen arts en patiënt juist gebaat is bij openheid en vertrouwen, en dat weigeren die relatie onder druk kan zetten. ### De rol van de patiënt In dit debat mag de stem van de patiënt niet ontbreken. Het gaat immers om hun leven, hun lichaam en hun keuzes. Toch blijkt uit de praktijk dat veel ouderen juist baat hebben bij een arts die duidelijk durft te zijn over wat wel en niet zinvol is. Niet elke behandeling hoeft te worden gestart, en dat kan ook een opluchting zijn. Het gesprek tussen arts en oudere is daarom cruciaal. Wat vind je belangrijk? Wat wil je nog meemaken? En welke behandeling past daarbij? Door die vragen centraal te stellen, ontstaat ruimte voor zorg die echt aansluit bij de persoon, in plaats van bij het protocol. ### Wat betekent dit voor de toekomst? De uitslag van de poll laat zien dat er een duidelijke wens is voor meer ruimte in de besluitvorming. Maar het is geen zwart-witverhaal. Het vraagt om zorgvuldige afwegingen, duidelijke richtlijnen en vooral om goede gesprekken. Alleen dan kan de zorg menselijk blijven, ook als er minder behandeld wordt. Het is een ontwikkeling die we in de gaten moeten houden. Zeker voor ouderen en hun naasten is het belangrijk om te weten waar ze aan toe zijn. Want uiteindelijk gaat het niet om het aantal behandelingen, maar om de kwaliteit van leven. En dat is een doel dat we allemaal delen.