AI in de zorg: ethici slaan alarm over onbewezen meerwaarde

Margriet Bos · 2026-05-31

Kunstmatige intelligentie (AI) wordt steeds vaker gepresenteerd als de redder van de zorg. Maar klopt dat beeld wel? Het Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG) heeft een kritisch rapport uitgebracht waarin het de hype rond AI in de zorg flink relativeert. De conclusie is helder: de echte meerwaarde van AI is vaak niet aangetoond, terwijl de risico's en schaduwkanten stelselmatig worden genegeerd of gebagatelliseerd. Dat is een belangrijke waarschuwing, vooral voor senioren en hun naasten die steeds vaker te maken krijgen met AI-gestuurde zorgtoepassingen. Denk aan persoonlijke alarmen die bewegingen analyseren, apps die valrisico's voorspellen, of systemen die medicijngebruik monitoren. Het klinkt veelbelovend, maar er zitten ook serieuze haken en ogen aan. ### Waarom AI in de zorg niet altijd de oplossing is Het CEG-rapport wijst op een aantal fundamentele problemen. Ten eerste worden AI-systemen vaak getraind op data die niet representatief is voor de oudere, kwetsbare populatie. Dat kan leiden tot onnauwkeurige voorspellingen en zelfs tot valse alarmen. Stel je voor: een persoonlijk alarm dat continu afgaat zonder reden. Dat veroorzaakt stress, wantrouwen en uiteindelijk negeren mensen het systeem. Daarnaast is er het gebrek aan transparantie. Veel AI-modellen zijn 'black boxes': we weten niet precies hoe ze tot een bepaalde conclusie komen. Voor een arts of mantelzorger is het dan lastig om te beoordelen of een alarm terecht is. Dat ondermijnt het vertrouwen in de technologie. ### De schaduwkanten die vaak worden vergeten Een ander belangrijk punt in het rapport is privacy. AI-systemen verzamelen enorme hoeveelheden persoonlijke gegevens, van bewegingspatronen tot hartslag. Wie heeft toegang tot die data? En wat gebeurt er als die gegevens worden gehackt of misbruikt? Voor senioren, die vaak minder digitaal vaardig zijn, is dit een extra kwetsbaarheid. Bovendien kan AI leiden tot eenvormigheid in de zorg. Protocollen en algoritmes vervangen het menselijke oordeel. Terwijl juist ouderen baat hebben bij maatwerk en persoonlijke aandacht. Een machine ziet niet dat iemand zich eenzaam voelt of dat een lichte daling in activiteit komt door een griepje, niet door een naderende val. ### Wat betekent dit voor persoonlijke alarmen? Voor wie een persoonlijk alarm overweegt voor zichzelf of een naaste, is het belangrijk om kritisch te kijken naar de rol van AI. Hier zijn een paar punten om op te letten: - **Transparantie:** Vraag hoe het alarm werkt en of je de meldingen kunt uitlezen. Kan een mantelzorger meekijken? - **Privacy:** Check wie toegang heeft tot de data en hoe lang die wordt bewaard. Kies voor een aanbieder die voldoet aan de AVG. - **Betrouwbaarheid:** Lees reviews en vraag naar tests met oudere gebruikers. Een alarm dat te vaak vals alarm geeft, is niet betrouwbaar. - **Menselijke factor:** Zorg dat er altijd een menselijke back-up is. AI kan ondersteunen, maar niet vervangen. ### De balans tussen innovatie en ethiek Het CEG pleit niet voor een volledige stop op AI in de zorg. Dat zou zonde zijn, want er zijn zeker toepassingen die kunnen helpen. Denk aan een alarm dat alleen afgaat bij een echte val, of een systeem dat medicijntrouw verbetert. Maar de inzet van AI moet weloverwogen gebeuren, met oog voor de ethische aspecten. Voor senioren en hun familie betekent dit: wees niet bang voor technologie, maar blijf kritisch. Laat je niet verleiden door mooie beloftes. Vraag door, test zelf, en kies voor een oplossing die echt bijdraagt aan veiligheid en welzijn. Want uiteindelijk draait zorg om mensen, niet om machines. ### Een blik vooruit De discussie over AI in de zorg is nog lang niet beslecht. Het rapport van het CEG is een belangrijk signaal dat we niet blind moeten varen op technologische vooruitgang. Zeker niet als het gaat om kwetsbare groepen zoals ouderen. De komende jaren zullen we moeten leren hoe we AI op een verantwoorde manier kunnen inzetten, zonder de menselijke maat uit het oog te verliezen. Voor nu is de boodschap helder: een persoonlijk alarm is een mooi hulpmiddel, maar het is geen vervanging voor een luisterend oor en een helpende hand. Kies verstandig, en blijf betrokken.